Tenzilü l Efkar fi Ta dili l Esrar — Sarıoğlu Hüseyin

XIII yüzyılda Anadolu da yaşayan Ebherî mantık çalışmalarının yanında metafizik fizik geometri ve astronomi üzerine de birçok eser kaleme almıştır Esîrüddin el Ebherî nin Tenzîlü l Efkâr fî Ta dîli l Esrâr isimli eserinin tenkitli neşrini kısa bir değerlendirmesini ve Türkçe tercümesini Prof Dr Kâmil Kömürcü Dr Ekrem Sefa Gül hazırlamıştır Ünlü düşünürün bir iki istisna dışındaki eserlerinin çoğu yazma halindedir Tenzîlü l Efkâr fî Ta dîli l Esrâr eserinin Türkiye deki kütüphanelerde beş nüshasını tespit edilmiş çalışmada bu nüshaların hepsi incelenerek tenkitli neşri hazırlanmıştır İslam düşüncesinin temel sorunları üzerine kaleme alınmış olan bu kitap kendi zamanına kadarki tartışmaları en güzel özetleyen çalışmalardan biridir Mantık metafizik ve fizik olmak üzere üç bölümden oluşur Bu ilimler kendi içinde ilk önce makalelere sonra bölümlere en sonunda ise alt başlıklara ayrılmıştır Tenzîlü l Efkâr ın mantık bölümü Meşşâi mantık anlayışını yansıtmaktadır Zira bu kitapta gerek mantığın tasavvur ve tasdik olarak ikiye ayrılması gerekse ispatın içeriğinden çok formuna önem verilmesi bunun en açık delilleridir Kitabın metafizik bölümü beş makaleden oluşmaktadır Bu kısmın başında genel olarak varlık mahiyet birlik çokluk zorunluluk imkân illet cevher araz suret akıl ve kategori gibi metafiziğin temel kavramları incelenmiştir Tenzîlü l Efkâr ın üçüncü ve son ilmi klasik fizik üzerinedir