Tersine — J K Huysmans

Ülkemizde daha çok bir ad olarak tanınan Hollanda kökenli Fransız yazar Joris Karl Huysmans 1848 1907 disiplinli memur yaşamını iflah olmaz bir yazın tutkusuyla beslemiş ve XIX yüzyılın son çeyreğinin en özgün ve en çok tartışılan yazarlarından biri olmuştur Hem yazın tarihi için büyük bir önem taşıyan hem de dönem yazınında temel bir tarih oluşturan başyapıtı Tersine yle 1884 doğalcılığın sonunu hazırlarken çöküş okulunun muştucusuna Baudelaire in Mallarme nin yapıtlarında bulacağımız o ünlü yüzyıl hastalığı nın düzyazıdaki sözcüsüne dönüşmüştür Tadımlık HUYSMANS VE TERSİNE ÇEVRESİNDE Huysmans da ünlü başyapıtı Tersine A Rebours de ülkemizde pek bilinmez dilimizde yazılmış birkaç Fransız yazını tarihinde şöyle bir anılırlar belki ama bildiğim kadarıyla XIX yüzyıl Fransız yazınını çok iyi bilir gibi görünen uzmanlarımız bile Huysmansla Tersinenin çevresinden dolaşırlar hep Yalnızca Hugolar Nervaller Mussetler Balzaclar Stendhaller Flaubertler değil Zola Goncourt kardeşler Maupassant Ver laine Mallarmé hatta Jean Moréas ve Henri de Régnier bile az çok bilinir ama Huysmans çoğu yazınseverlerimiz için hiç yoktur kimi ender yazınseverimiz içinse en fazla bir addır Böylesine bir bilmezlik ya da bilmezlikten gelme fazlasıyla şaşırtıcıdır Neden derseniz J K Huysmans Fransız yazınının belki de en zengin dönemi olan XIX yüzyılın son çeyreğinin en özgün en verimli en etkili ve en çok tartışılan yazarlarındandır Tersineye gelince örneğin Pierre Waldnere göre işlevinin ve öneminin bir benzeri daha bulunmayan bir temel kitaptır Henri Clouarda göre Huysmansın yapıtları içinde ve yazın tarihinde çok büyük bir önem taşır René Dumesnile göreyse yalnızca Huysmansın yaşamında değil dönemin yazınında da temel bir tarih oluşturur Üstelik günümüzde de Fransız yazınının en çok incelenen en çok sözü edilen yapıtlarından biridir Georges Charles Huysmans 1848 1907 baba yanından Hollanda kökenini vurgulamak için benimsediği adla Joris Karl Huysmans başlangıçta ilginç bir yazar yaşamına adanmış gibi görünmez ortaöğrenimini bitirir bitirmez memur olarak içişleri bakanlığına girer 1898 yılına kadar da görevine bağlı düzenli ve ölçülü bir memur olarak hep aynı bakanlıkta çalışır Ama bu çalışkan memur aynı zamanda iyileşmez bir yazın tutkunudur Yazınsal etkinliklerine Le Drageoir à épices başlığı altında topladığı on iki düzyazı şiirle başlar 1874 Bu düzyazı şiirlerde Baudelairein ve Baudelairein de esinleyicisi olan Aloysius Bertrandın etkisi sezilirken Huysmans topu topu iki yıl sonra 1876da gerçekçi bir roman yayımlar Marthe histoire dune fille Bu roman onu Zolanın yanına kendilerini yeni yeni benimsettirmekte olan doğalcıların arasına getirir Genç doğalcıların ortak yapıtı Les Soirées de Médanda yer alan Le Sac au dos adlı öyküsü günlük yaşamın sıradanlık bayağılık ve tekdüzeliğini şaşırtıcı bir ayrıntı bolluğuyla anlatan Les Surs Vatard 1879 ve En Ménage 1881 adlı romanlarıyla da topluluğun en gözde üyelerinden biri durumuna gelir Dahası René Dumesnil doğalcılığın doğrulanmasını Zolanın Meyhanesinden çok Huysmansın bu iki romanında bulacağımızı söyler Belki de haklıdır Ancak sıradan ve çıkışı bulunmayan bir yaşam karşısındaki tiksintisi ve umutsuzluğuyla doğalcılardan bir ölçüde uzaklaştığı da söylenebilir A vau leau 1882 daha da ileriye hatta son noktasına götürür bu karamsarlığı anlatının kahramanı Jean Folantin birtakım umutsuz arayışlardan sonra yol değiştirmelerin yararsızlığını atılım ve çabaların boşunalığını anlamış kendini akıntı aşağı bırakmaktan başka yol kalmadığı kanısına varmıştır Meteliksiz insanlar için daha iyisi yoktur yalnız en kötüsü gelir başına der Böylece Huysmans Jean Folantinin kişiliğinde karamsarlığın karamsarlıktan da öte umutsuzluğun filozofu Schopen hauerin düşüncesini somutlaştırır Marc Fumaroliye göre sürekli içi sıkılan bu kadın düşmanı adam Jean Folantin Sartreın Bulantısının kahramanı Antoine Roquentin