Tevhid Risalesi — İmam ı Gazali

Sevgili Okuyucularımız Önsöz niyetine kaleme alınan ve sizin dikkatinize sunulan bu yazı etraflıca düşünüldüğü ve uzunca yazılması tasarlandığı halde buna muvaffak olunamamıştır Hem içinde bulunduğumuz zaman ve zeminin hem de hâlet i ruhiyemizin bu türden meseleleri ilm i ledün tevhid vb ifade etmeye müsait olmayışı bir sebep olarak gösterilebilir Bununla birlikte bu kadar önemli ve yanlış anlaşılması ya da hiç anlaşılmaması sebebiyle kimi zaman istismara mâruz kalan bu önemli konulara dair hiçbir şey yazmamak bizim için doğru olmazdı Kısaca söylemek gerekirse üzerinde bir süredir düşünme ve notlar alma ihtiyacı duyduğumuz bir konuda şahsî kanaatlerimizin bir kısmını yine de sizinle paylaşmadan edemedik Belki bizim başaramadığımızı siz başarırsınız bizde uyanmayan hakikatler sizde uyanır diye elinizdeki kitabın konularının ruhuna dair birkaç hususu kısaca birer anekdot şeklinde sunuyoruz Özel anlamıyla değil de genel anlamıyla ledün ilmi hayatımızın her safhasında ve her anında hal harekât düşünüş vb gibi bütün insanî durumlarımızı içine almaktadır Hava ışık veya su gibi aslında her yere her şeye sirayet etmiş durumdadır Çünkü âlem i şehâdette her şey âlem i gayb ile irtibatlıdır ve âlem i şehâdet âlem i gayb tarafından her şeyle her şeyde çepeçevre kuşatılmıştır İnsan içinde bulunduğu sebepler âleminde bazı vesile ve vasıtalar ile çeşitli ilimlerden bir derece elde edebilir Bu ilimler kulun talep derecesine ve tercihine göre farklı olur ama sonuçta bütün elde edilenlerin mârifet Allah ı eşyanın şehâdetiyle tanıma hakikat nur ve hikmet haline dönüşüp insanda kalbî ve ruhî bir uyanışa vesile oluşu ancak ikinci bir muamele ile mümkün olmaktadır Bu da akıldan kalbe bir köprü atıp bütün bilgi doküman mâlûmat ve verileri eritmek şeffaflaştırmak yakmak Ve böylece hikmet ve mârifet nimetine mazhar kılınmaktır İşte ilm i bâtın ilm i gayb ilm i ledün şeklinde tabir edilen hakikati kanaatimizce bu meyanda düşünmek daha isabetli olacaktır İlm i ledün denilen bu gizli ilmi sırlı hakikati akılla kavrayamamak aslında kesb vehb meselesini anlayamamak ve ikisini birbirinden tamamen ayırmakla ilgilidir Kesb kulun kazancıdır vehb ise yüce Allahın ihsanıdır Aslında her kesb aynı zamanda vehbdir Her şey sebepler dairesinden bakıldığında kesb ama itikad ve kudret dairesinden bakıldığında vehbdir Her şey bize sonsuz ikram ve ihsan sahibi yüce yaratıcı tarafından verilmektedir Kesbin içinde vehbi görememek ilmin sebep sonuç zinciri içinde kalınarak sadece sınırlı şartlar içinde elde edilen bir bilgi ve kültür yığınından ibaret olduğu düşüncesini uyandırır ki bu yanlıştır Bu anlayış insanın mahiyetinin ne kadar geniş ve engin olduğunu anlayamayıp insanı sadece bir akıl varlığı olarak görmekten kaynaklanmaktadır Zaten aklı kalpten kopuk bir vaziyette kendi başına ve kendine ait olarak düşünmek de başlı başına bir fecaat arzetmektedir Halbuki insan kalp ruh akıl hayal sır vb gibi ve daha pek çok mânevî âza ve latife denilen ince hassas cevher ve hislerden mürekkeb bir mahlûktur Buna göre ilm i ledün yüce Allah tarafından ruha ilka edilen bir nurdur kalbe atılan özel bir ilimdir sırra emanet edilen ilâhî bir emanettir diyebiliriz İlm i ledün için kula verilen cüz î iradenin sarfedilmesi belli sebeplere yapışılması onu almaya bir derece hazırlık yapılması lazımdır ancak işin aslı kulun kesbi değil yüce Allahın tercihi ve ihsanıdır Çünkü o herkese verilmez Pratik hayatımızdaki iş faaliyet ve düşüncelerimizi hep alıştığımız bir sebep sonuç zinciri içinde ve maddî şartlarda değerlendiriyor olaylara ve kâinata tek gözle bakıyor biz biliyor biz yapıyor biz çalışıyor biz kazanıyoruz zannederek ciddi bir hataya düşüyoruz Sadece kendi ürettiklerimizi dikkate alıp bunun dışında ilm i iman ilm i tevhîd mârifet muhabbet ilham ferâset gibi mânevî ilimlerin olabileceğini hiç mi hiç düşünmüyoruz Önce pratik hayatımız