Törebilim 1 1 Tanrı Üzerine 2 Anlığın Doğası ve Kökeni Üzerine — Benedictus de Spinoza

Goethe Spinoza üzerine şunları yazdı Kitabın bana neler vermiş olabileceğini ya da benim ona kendimden neleri koymuş olabileceğimi söylemem olanaksız Burada heyecanları dinginleştiren birşey bulmuş olmam yeterlidir Önüme fiziksel ve törel dünya üzerinde engin ve özgür bir bakış açısı açıldı Ama beni Spinoza ya çeken başlıca şey her tümcede bencillikten sınırsız bir kurtuluşu anlatan ışıltıydı O harika deyiş Kim Tanrıyı gerçekten severse karşılık olarak Tanrıdan onu sevmesini beklememelidir onu destekleyen tüm önermeler ile ondan doğan tüm sonuçlar ile tüm düşüncelerimin başlıca teması oldu Herşeyde ve öncelikle sevgide ve dostlukta bencillikten uzak olmak en yüksek hazzım yaşam kuralım ve uyguladığım şeydi öyle ki daha sonraki bir zamandaki çılgınca deyişimi Eğer seni seviyorsam bundan sana ne gerçekten yüreğimde duyarak yazdım Başkalarında olduğu gibi bu durumda da en yakın birliklerin karşıtlıkların sonucu olduğu gerçeğini kabul etmeyi unutmamalıyım Spinoza nın dingin düzlemi tüm yönlerdeki çabalayışlarımın karşısına çıktı onun matematiksel yöntemi benim şiirsel gözlem ve betimleme yolumun tümleyicisi oldu ve onun kimilerinin ahlaksal konulara uygun olmadığını düşündükleri biçimsel irdelemesi tam olarak beni ondan tutkuyla öğrenmeye ve ona sınırsızca hayranlık duymaya götüren şeydi Aus meinem Leben xiv KİTAP ÜZERİNE Spinoza yı gerçek felsefi değeri içinde yeniden diriltenler Goethe ve Alman idealistleri oldu Fichte Spinoza yı ciddi olarak inceledi ve felsefesinin törel vurgusu Spinoza yı anımsatır Hegel Bir felsefeci olmak için ilkin bir Spinozacı olmalısınız eğer Spinozacılığınız yoksa bir felsefeniz de yoktur derken Schelling Spinozacılığın derinliklerine dalmamış hiç kimsenin felsefede tam ve gerçek bilgiye erişemeyeceğini söylüyordu Descartes ile birlikte Spinoza yı Avrupa da modern felsefenin kurucusu olarak ve felsefesini kendi felsefelerinin ruhu olarak kabul ettiler Bilginin bir kez daha keyfi düşünürlerin düşünce uçuşmalarının ötesinde yattığını Yöntem Dizge Tanıtlama sorunlarının Bilginin bütün bir yazgısını ilgilendiren başlıca sorunlar olduğunu kabul ettiler

Spinoza için Doğa ya da Tanrı Deus sive Natura Birdir Ve Bir Sonsuzdur hiç bir Başkası ile sınırlanmayan hiçbir Olumsuzlama ile lekelenmeyen eksiksiz arı belirlenimsiz Töz Spinoza nın bu ilişkisiz bu yalnız Tözü biricik gerçeklik olarak alan dizgesinde başka hiçbirşey için giderek insan için bile yer yoktur Tanrının bir kipi olmanın dışında Düşüncenin ve uzamın birliği olan Töz güçtür sağlamlıktır kalıcılıktır ama bu Tözün granit determinizmi içinde insan Özgürlüğü yalnızca bir yanılsamadır Doğunun saltık ya da soyut Biri bireyselliğin eşit ölçüde saltık değerini tanımaz Spinoza İstenci ve Duyuncu Tözün monistik belirlenimsizliğinde yok etse de insanın onu köleleştiren tutku ve itkilerine karşı özgür e d istençli ve duyunçlu olabileceğinde insanın moral değerinde diretti O arkaik Töz kavramı ile karşıtlık içinde bu yan Duyunç ve İstenç özgürlüğü onun felsefesini sözcüğün gerçek anlamında modern yapan yandır İnsan salt ussal olduğu için sürekli yenileşmeye gerçek kendisi olmaya özgürdür Amsterdam da doğan Spinoza 1632 1677 Portekiz de zorla Roma Katolikliğine döndürülmüş ve sonra Kalvinist Hollanda nın hoşgörülü ortamında eski dinine yeniden sarılmış bir Yahudi aileden geliyordu Yahudi geleneğinde yetiştirilmesine karşın çok geçmeden özellikle Descartes ın etkisi ile boşinancı ve geleneği sorguladı ve Amsterdam Yahudi topluluğundan kovuldu Yirmili yaşların başında olan Spinoza geçimini ders vererek ve mercek işleyerek kazandı Hıristiyanlığı düşünmeyerek kendini Latince ye özel olarak Descartes ın felsefesinin incelemesine verdi Ölümünden sonra yayımlanan Törebilim Ethica Batı felsefesinin en önemli yapıtlarından biridir Spinoza romantik Novalis tarafından tanrı sarhoşu insan olarak görülürken ve Goethe Törebilim i ilk okumasında döndürülürken Herder Spinoza da dinin ve felsefenin uzlaşmasını buldu Hegel Ya bir Spinozacısınız ya da bir felsefeci değilsiniz diyordu