Törebilim 3 4 İnsanın Köleliği ya da Duyguların Gücü 5 Anlığın Gücü ya da İnsanın Özgürlüğü — Benedictus de Spinoza
Törebilim 3 4 İnsanın Köleliği ya da Duyguların Gücü 5 Anlığın Gücü ya da İnsanın Özgürlüğü
Benedictus de Spinozaİdea Yayınevi
Törebilim 3 4 İnsanın Köleliği ya da Duyguların Gücü 5 Anlığın Gücü ya da İnsanın Özgürlüğü
Benedictus de SpinozaSpinoza yı gerçek felsefi değeri içinde yeniden diriltenler onu özgür ussal erdemli bilgili modern tinin belki de birinci tasarımcısı olarak gerçek değeri içinde kavraylanlar Goethe ve Alman idealistleri oldu Fichte Spinoza yı ciddi olarak inceledi ve felsefesinin törel vurgusu Spinoza yı anımsatır Hegel Bir felsefeci olmak için ilkin bir Spinozacı olmalısınız eğer Spinozacılığınız yoksa bir felsefeniz de yoktur derken Schelling Spinozacılığın derinliklerine dalmamış hiç kimsenin felsefede tam ve gerçek bilgiye erişemeyeceğini söylüyordu Descartes ile birlikte Spinoza yı Avrupa da modern felsefenin kurucusu olarak ve felsefesini kendi felsefelerinin ruhu olarak kabul ettiler Bilginin bir kez daha keyfi düşünürlerin düşünce uçuşmalarının ötesinde yattığını Yöntem Dizge Tanıtlama sorunlarının Bilginin bütün bir yazgısını ilgilendiren başlıca sorunlar olduğunu kabul ettiler Spinoza için Doğa ya da Tanrı Deus sive Natura Birdir Ve Bir Sonsuzdur hiç bir Başkası ile sınırlanmayan hiç bir Olumsuzlama ile lekelenmeyen eksiksiz arı belirlenimsiz Töz Spinoza nın bu ilişkisiz bu yalnız Tözü biricik gerçeklik olarak alan dizgesinde başka hiçbirşey için giderek insan için bile yer yoktur Tanrının bir kipi olmanın dışında Düşüncenin ve uzamın birliği olan Töz güçtür sağlamlıktır kalıcılıktır ama bu Tözün granit determinizmi içinde insan Özgürlüğü yalnızca bir yanılsamadır Doğunun saltık ya da soyut Biri bireyselliğin eşit ölçüde saltık değerini tanımaz Spinoza İstenci ve Duyuncu Tözün monistik belirlenimsizliğinde yok etse de insanın onu köleleştiren tutku ve itkilerine karşı özgür e d istençli ve duyunçlu olabileceğinde insanın moral değerinde diretti O arkaik Töz kavramı ile karşıtlık içinde bu yan Duyunç ve İstenç özgürlüğü onun felsefesini sözcüğün gerçek anlamında modern yapan yandır İnsan salt ussal olduğu için sürekli yenileşmeye gerçek kendisi olmaya özgürdür
İdea Yayınevi
İnsan ussal törel varoluşa yeteneklidir ama bunu ancak gökten ya da yerden buyruk almaksızın ve gerçeği yalnızca kendi usu ile kendi duyuncu ile bularak başarabilir Ahlak ancak insanın özgürlük ile bir olan duyuncundan doğduğu ölçüde gerçek ahlaktır ya da insan ancak iyi ve kötü doğru ve eğri olanı ussal duyuncu ile ayırdedebiliyorsa gerçekten moral bir varlıktır Bunu ancak gerçeği bilebilirse ancak kuşkuda ve bilgisizlikte takılıp kalmazsa yapabilir Eğer yapamazsa anlamsız saçma gereksiz bir hiçliktir Modern dönem özgürlük dönemidir yalnızca despot için değil yalnızca efendiler için değil ama evrensel olarak Modern dönemin kavramı Avrupalı ve Afrikalı ve Asyalı için bütün bir insanlık için gelişme kendini çirkin kötü bilgisiz kültür biçimlerinden kurtarma kendini gerçek kendisi yapma süreci olmasında yatar ve bunun biricik olanağı insanın ne yerin ne de göğün kulu olmadığının özgür olduğunun bilincine varmasıdır Spinoza nın ussal etiği kuşkucu bilgisiz aydınlanmanın yararcı etiğinin de insan özgürlüğü ile bağdaşmadığının bir hırs ve dürtü etiği olduğunun bir etik olmadığının törelliğin ancak us üzerine duyanırsa törellik olduğunun tanıtlamasıdır Amsterdam da doğan Spinoza 1632 1677 Portekiz de zorla Roma Katolikliğine döndürülmüş ve sonra Kalvinist Hollanda nın hoşgörülü ortamında eski dinine yeniden sarılmış bir Yahudi aileden geliyordu Yahudi geleneğinde yetiştirilmesine karşın çok geçmeden özellikle Descartes ın etkisi ile boşinancı ve geleneği sorguladı ve Amsterdam Yahudi topluluğundan kovuldu Yirmili yaşların başında olan Spinoza geçimini ders vererek ve mercek işleyerek kazandı Hıristiyanlığı düşünmeyerek kendini Latince ye özel olarak Descartes ın felsefesinin incelemesine verdi Ölümünden sonra yayımlanan Törebilim Ethica Batı felsefesinin en önemli yapıtlarından biridir Spinoza romantik Novalis tarafından tanrı sarhoşu insan olarak görülürken ve Goethe Törebilim i ilk okumasında döndürülürken Herder Spinoza da dinin ve felsefenin uzlaşmasını buldu Hegel Ya bir Spinozacısınız ya da bir felsefeci değilsiniz diyordu