Tristram Shandy Beyefendi nin Hayatı ve Görüşleri — Laurence Sterne

James Boswell 1760 baharında Okumamış olan var mı Tristram Shandy yi Böyle kötü yetişmiş ölümlü olabilir mi diye yazıyordu Anglikan vaiz Laurence Sterne in komik romanı Tristram Shandy nin 1759 un Aralık ayında York ta birlikte yayımlanan ilk iki cildi çıkar çıkmaz muazzam bir övgüyle ve biraz da şaşkınlıkla karşılanmış ateşli bir edebiyat tartışmasına yol açmıştı Sterne de bir yıl sonra şunları yazacaktı Şehrin bir yarısı kitabıma ağır hakaretler ediyor öteki yarısı göklere çıkarıyor işin hoş yanı hem hakaret ediyor hem satın alıyorlar Gerçekten de Orhan Pamuk un Nuran Yavuz un yoğun emeğinin ürünü bu çeviri için Herkesin Böyle Bir Amcası Olmalı başlığı altında yazdığı sunuşta belirttiği gibi hiç durmadan anlatan anlattığına kendini kaptırıp giden şakaları kelime oyunları gevezelikleri bizi hayret ettirebilme yeteneği tuhaflıkları saçmalıkları çocuksuluğu saplantıları ve takıntılarıyla bizi hep gülümseten akıllı zeki kültürlü görmüş geçirmiş ama bir yanıyla da hep muzip bir çocuk kalmış olan kahraman anlatıcısının ilk iki cildinde kendini dünyaya getirmeyi bile başaramadığı ancak sonlara doğru bir yerde doğup çok da fazla etrafta görünmeden kaybolduğu bir romana ne denebilirdi Öyle bir anlatıcı ki bu kendini bahçede savaş oyunları oynamaya adamış amcası Toby ve yazarın bir otoportresi olan Vaiz Yorick gibi karakterler dururken durmadan ilgimizi okumayı güneş gibi aydınlatır dediği bir dizi sapmay l a konu dışına çıkış l a İngilizcede digression çeker doğumdan önce nasıl hangi tarihte peydahlandığını babasının doğum hayat üzerine görüşlerini uzun uzun anlatır gibi yapar Ama bu konuların hiçbirinin üzerinde öyle uzun uzun durmaz Bir ağacın bir dalından öbürüne sürekli yer değiştiren ve dur durak bilmez bir hızlı ve neşeli serçe gibi hızla konudan konuya sıçrayarak ilerler Çoğu zaman hikâyesinin nereye doğru gittiğini bilmediği izlenimini uyandırır okuyucuda Ama metnin içindeki bazı uyarılardan ve kitabının yapısından Sterne in romanını son derece planlı bir şekilde yazdığını söyleyen ve bunu cetvellerle kanıtlamaya girişen Shklovsky gibi ünlü eleştirmenler de vardır O P Bir din adamı olan Sterne kahraman anlatıcısı Tristram Shandy ye kitabının neredeyse temel izleği olan digression konusunda şunları söyletir Bugün dünya yüzünde bir kitaba başlamak için bilinen birkaç yol vardır ve ben kendi seçtiğim yolun bunlardan en iyisi olduğuna eminim En azından dine en uygun yol bu çünkü ben işe ilk cümleyi yazmakla başlar ve ikincisini Kadir Tanrının yol göstericiliğine bırakırım Ben karnımı doyurmak için değil meşhur olmak için yazıyorum demiş olan Sterne in günümüzden iki yüz kırk yıl önce yazdığı çok etkilendiği John Locke un fikirler arası çağrışım görüşünün bir parodisi sayılabilecek ve yine çok etkilendiği Cervantes in Don Quijote sinden açık izler taşıyan bu kitap kurmaca sanatının sonsuz olanaklarının bir övgüsü sınırlarının da çarpıtılmış bir sergilenmesi olarak nitelendi Sorbonne da İngiliz Edebiyatı hocası olan Émile Legouis yazdığı kısa İngiliz edebiyatı tarihinde Sterne i ve bu kitabı anlatırken şunları söylüyordu Sterne le roman dönüşür Serüven artık romanda kendine yer bulamaz En küçük en önemsiz ayrıntı bile dokunaklı ve komik tefekkürlerle zenginleşebiliyorsa ne gerekir ki Tristram Shandy nin Hayatı ve Görüşleri ni içerdiğini ilan eden kitap kahramanın doğumu gerçekleştiğinde yarılanmış durumdadır Herhangi bir şey yazarın bitmez tükenmez bir parantez açması için mazeret olabilir Yazar ayrıca yıldızlar ve boş sayfalar gibi yüzlerce üslup örneği göstererek okuru afallatmaktan da zevk alır Ama bütün bu kaprisler aracılığıyla karakterlerini az bulunur bir nüfuzla canlandırır gerçeklerin her zaman yalanladığı bilgiç fikirleriyle büyük Shandy Tristram ın babası askercilik oynayan ve bir sineği bile incitemeyen yufka yürekli eski asker Toby amca onun sadık takipçisi efendisi kadar iyi kalpli ve eli açık Onbaşı Trim