Türk Amerikan İlişkilerinin Şekillenmesinde Amiral Mark L Bristol un Rolü 1919 1927 — İsmail Köse

ÖN SÖZ GRAFİKLER LİSTESİ KISALTMALAR LİSTESİ KAYNAKLARIN TAHLİLİ GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM 1 LOZAN ÖNCESİNDE TÜRK ABD İLİŞKİLERİ 1917 1922 1 1 Birinci Dünya Savaşı Devam Ederken Türkiye Osmanlı Devleti ABD ilişkileri 1 1 1 ABD Hükümet Çevrelerinde ve Kamuoyunda Osmanlı Devleti ne Savaş İlan Edilmesi Tartışmaları 1 1 2 Osmanlı Devleti nin İttifak Devletleri Bloku ndan Ayrılarak Savaştan Çekilmesinin Sağlanması Girişimi 1 2 Mondros Ateşkesi ve Sonrasında Türk ABD İlişkileri 1 2 1 ABD nin Amiral Mark Lambert Bristol u İstanbul da Görevlendirmesi 1 2 1 1 Bristol un Görevinde İlk Ayları ve Kendisine Yüksek Komiser Unvanının Verilmesi 1 2 2 Türkiye ABD İlişkilerini Etkileyen Önemli Bir Faktör Olarak Ermeni Sorunu 1 2 3 Paris Barış Konferansı nda ABD nin Türkiye ye Yönelik Tutumu 1 2 3 1 İzmir in İşgali İzmir Olayları ve ABD 1 2 3 1 1 İzmir Olaylarını Araştırma Komisyonu 1 2 4 Paris Barış Konferansı Esnasında ABD nin Anadolu ya Gönderdiği Araştırma Kurulları 1 2 4 1 King Crane Kurulu ve King Crane Raporu 1 2 4 2 Harbord Askeri Kurulu ve Harbord Raporu Amerika nın Anadolu da Büyük Ermenistan ı Kurma Çalışmaları 1 2 4 2 1 Harbord Askeri Kurulunun Sivas ta Mustafa Kemal Paşa ve Milli Mücadeleni ileri Gelenleri ile Görüşmesi 1 2 4 2 2 Harbord Raporu 1 2 5 Senato nun Ermenistan Üzerine Kurulması Planlanan ABD Güdüm idaresini Reddetmesi 1 2 6 1917 1922 Yılları Arasında ABD Menşeli Kuruluşların ve Misyonerlerin Anadolu daki Faaliyetleri 1 2 7 Kapitülasyonlar ve Kapitüler Uygulamaların Neden Olduğu Sorunlar 1 2 8 1917 1922 Yılları Arasında Türk Amerikan Ticari ilişkilerinin Genel Seyri 1 3 Mesafeli Diplomasi Dönemi Milli Mücadele nin İlk Yıllarında Türk Amerikan İlişkileri 1919 1920 1 4 Kontrollü Diplomasi Dönemi Milli Mücadele nin Tanınmaya Başladığı 1921 ve 1922 Yıllarında Türk Amerikan İlişkileri İKİNCİ BÖLÜM LOZAN KONFERANSI TÜRK AMERİKAN LOZAN ANTLAŞMASININ İMZALANMASI VE SONRASINDAKİ GELİŞMELER 1922 1924 2 1 De Facto Diplomasi Dönemi 1924 Yılına Kadar Türk Amerikan İlişkileri 2 1 2 Lozan a Gidilirken ABD Hükümetinin Beklentileri ve Uzlaşma Pozisyonu 2 1 3 ABD Gözlemcilerinin Lozan Müzakerelerindeki Yol Haritasını Belirleyen Bakanlık Talimatnamesi 2 1 4 İlk Tur Lozan Müzakerelerinin Başlaması ve Amerikan Türk Heyetleri Arasındaki Temaslar 20 Kasım 1922 4 Şubat 1923 2 1 5 Lozan Müzakerelerinin ikinci Turu Öncesi Hazırlık Çalışmaları 2 1 6 İkinci Tur Lozan Müzakerelerinin Başlaması ve Türk Amerikan Heyetleri Arasındaki Temaslar 23 Nisan 6 Ağustos 1923 2 1 6 1 ABD nin Lozanda Azınlıklar ve Kapitüler Haklar Konusundaki Tutumu ve Elde Ettiklerinden Vazgeçmek istememesi 2 1 6 2 Lozan Konferansı nda ABD Temsilcileri ve Ermeni Talepleri 2 2 Chester Demiryolu Projesi ve Proje nin Başarısızlıkla Sonuçlanması 2 3 Türkiye ile ABD Arasında Bir Ticaret ve Dostluk ile Suçluların iadesi Antlaşması Yapılması İçin Müzakereler ve Antlaşmanın İmzalanması 2 4 ABD ile Türkiye Arasında 6 Ağustos 1923 Tarihinde imzalanan Lozan Antlaşması nın Genel Antlaşma ile Suçluların iadesi Antlaşmaları Maddeleri ve Kapsamı 2 4 1 6 Ağustos 1923 Tarihinde Lozanda imzalanan Türk Amerikan Genel Antlaşması 2 4 2 6 Ağustos 1923 Tarihinde Lozanda imzalanan Türk Amerikan Suçluların Ülkesine ladesi Antlaşması 2 4 3 Lozanda imzalanan Antlaşmada Çözümlenemeyen Talepler Sorununun îstanbulda Amiral Bristol ve Adnan Adıvar arasında Görüşülmesi 2 5 1922 1924 Yılları Arasında Türk Amerikan Ticari İlişkileri 2 6 Bristol Günlükleri nde Türkiye Cumhuriyeti nin Kuruluşu ÜÇÜNCÜ BÖLÜM ABD DE LOZAN ANTLAŞMASI TARTIŞMALARI ANTLAŞMANIN REDDEDİLMESİ VE DİPLOMATİK İLİŞKİLERİN YENİDEN BAŞLAMASI 1924 1927 3 1 Lozan Sonrasında Sürdürülebilir De Facto Diplomasi 1924 1927 Yılları Arasında Türk Amerikan İlişkileri 3 1 1 24 Temmuz 1923 Tarihli Lozan Barış Antlaşması nın Yürürlüğe Girmesinden Sonra Amerikan Kuruluşlarının Türkiye Cumhuriyeti Topraklarındaki Faaliyetleri 3 1 1 1 Amerikan Okulları Sorunu 3 2 ABD de 6 Ağustos 1923 Tarihli Lozan Antlaşmasının Onay Süreci 3 2 1 Lozan Antlaşması nın ABD Senatosunun Gündemine Girme Süreci ve Oluşturmuş Olduğu Yankılar 3 2 1 1 Lozan Antlaşması nın Yarattığı Tartışmalar ve ABD Kamuoyundaki Türk Algısı 3 2 2 Antlaşmanın 1925 Ocak Ayında Dış İlişkiler Komitesi nden Senatoya Gönderilmesi ve Sonrasındaki Tartışmalar 3 2 2 1 ACOLT un Türk Haremlerinde Hıristiyan Kızlar Bulunduğu iddiaları 3 2 3 Senatör King in Türkiye Ziyareti 3 2 4 Bristol un Amerika ya Giderek Antlaşmanın Onay Çalışmalarına Katılması 3 3 Antlaşmanın Senato Gündemine Gelmesi 3 3 1 Antlaşmanın Senato da Reddedilmesi 3 3 2 Senato nun Ret Kararma Tepkiler 3 4 Lozan Antlaşmasının Reddinden Sonra Türkiye ile ABD Arasında Diplomatik İlişkilerin Kurulmasına Yönelik Çalışmalar 3 5 İki Ülke Arasında Modus Vivendi İmzalanması ve Karşılıklı Nota Değişimi ile De Juro Diplomatik İlişkilerin Başlaması 3 5 1 Joseph Grew un Büyükelçi Olarak Ankara ya Atanması ve Diplomatik İlişkilerin Tekrar Başlaması 3 5 2 Ahmet Muhtar Bey in Büyükelçi Olarak ABD ye Atanması ve Görevine Başlaması 3 6 1925 1927 Yılları Arasında Türk Amerikan Ticari İlişkileri ve İki Ülke Arasındaki Ticaretin Genel Değerlendirmesi 3 7 Yüksek Komiser Bristol un Günlük ve Raporlarında Cumhuriyet in İlk Yılları SONUÇ KAYNAKÇA DİZİN EKLER EK I ÇALIŞMADA İSMİ GEÇEN TARİHİ KİŞİLER EK II BELGELER

Türk Amerikan diplomatik ilişkileri yaklaşık 30 yıl süren müzakereler neticesinde 1830 yılında imzalanan Ticaret ve Seyrüsefayin Antlaşması ile kuruldu Dönem dönem küçük çaplı sorunlar yaşanmasına rağmen iki ülke diplomatik ilişkileri 1917 yılına kadar kesintisiz devam etti 1917 yılında ABD nin Almanya ya savaş ilan etmesiyle diplomatik ilişkiler karşılıklı olarak sonlandırıldı I Dünya Savaşı bittiğinde ABD Hükümeti İngiltere ile Fransa yı takip ederek nihai barış antlaşması imzalanmadan diplomatik ilişkileri başlatmayı uygun görmedi Amerikan Donanmasrnın başarılı bir Subayı olan Amiral Mark L Bristol 1919 yılı başında ülkesini temsil etmek üzere İstanbul da görevlendirildi ve aynı yılın Ağustos ayında kendisine Yüksek Koıııiser unvanı verildi Bristol göreve başladığı tarihten 1927 yılına kadar Türkiye de vazife yaptı Ermeniler ile Rumlar başta gelmek üzere Osmanlı ekalliyetlerinin taşkınlıklarını yakından gördü ve Milli Mücadele dönemiyle Cumhuriyet in kuruluşuna tanıklık yaptı Amiral Bristol un Türkiye de görev yaptığı dönemde ABD Hükümeti nin Türkiye politikası Ermeni ve Rumların etkisi altındaydı Özellikle misyoneri erin desteğini alan Taşnak ve Hınçak mensubu komitacı Ermeniler kara propaganda eşliğinde ABD nin Türkiye politikasını şekillendirmekte etkin rol almaktaydılar Amiral Bristol Türkiye de görev yaptığı sekiz yıl boyunca hem komitacıların kara propaganda faaliyetlerine karşı mücadele yürüttü hem de iki ülke diplomatik ilişkilerinin tekrar kurulabilmesi için uzlaşıyı kolaylaştırıcı bir rol üstlendi Imparatorluğun dağıldığı ve Cumhuriyet e geçişin yaşandığı sancılı bir dönemde Türkiye de bulunan Amiral Bristol iki ülke diplomatik ilişkilerinin tekrar sağlam güvene dayalı bir zeminde kurulması ve ABD de yaratılan haksız Türkiye algısının değişmesi için yoğun çaba gösterdi Tanıklık ettiği olayları ve dönemin hadiselerini ayrıntılı olarak günlüklerine kaydederek tarihe not düştü

Türk Amerikan diplomatik ilişkileri yaklaşık 30 yıl süren müzakereler neticesinde 1830 yılında imzalanan Ticaret ve Seyrüsefayin Antlaşması ile kuruldu Dönem dönem küçük çaplı sorunlar yaşanmasına rağmen iki ülke diplomatik ilişkileri 1917 yılına kadar kesintisiz devam etti 1917 yılında ABD nin Almanya ya savaş ilan etmesiyle diplomatik ilişkiler karşılıklı olarak sonlandırıldı I Dünya Savaşı bittiğinde ABD Hükümeti İngiltere ile Fransa yı takip ederek nihai barış antlaşması imzalanmadan diplomatik ilişkileri başlatmayı uygun görmedi Amerikan Donanmasrnın başarılı bir Subayı olan Amiral Mark L Bristol 1919 yılı başında ülkesini temsil etmek üzere İstanbul da görevlendirildi ve aynı yılın Ağustos ayında kendisine Yüksek Koıııiser unvanı verildi Bristol göreve başladığı tarihten 1927 yılına kadar Türkiye de vazife yaptı Ermeniler ile Rumlar başta gelmek üzere Osmanlı ekalliyetlerinin taşkınlıklarını yakından gördü ve Milli Mücadele dönemiyle Cumhuriyet in kuruluşuna tanıklık yaptı Amiral Bristol un Türkiye de görev yaptığı dönemde ABD Hükümeti nin Türkiye politikası Ermeni ve Rumların etkisi altındaydı Özellikle misyoneri erin desteğini alan Taşnak ve Hınçak mensubu komitacı Ermeniler kara propaganda eşliğinde ABD nin Türkiye politikasını şekillendirmekte etkin rol almaktaydılar Amiral Bristol Türkiye de görev yaptığı sekiz yıl boyunca hem komitacıların kara propaganda faaliyetlerine karşı mücadele yürüttü hem de iki ülke diplomatik ilişkilerinin tekrar kurulabilmesi için uzlaşıyı kolaylaştırıcı bir rol üstlendi Imparatorluğun dağıldığı ve Cumhuriyet e geçişin yaşandığı sancılı bir dönemde Türkiye de bulunan Amiral Bristol iki ülke diplomatik ilişkilerinin tekrar sağlam güvene dayalı bir zeminde kurulması ve ABD de yaratılan haksız Türkiye algısının değişmesi için yoğun çaba gösterdi Tanıklık ettiği olayları ve dönemin hadiselerini ayrıntılı olarak günlüklerine kaydederek tarihe not düştü

Türk Amerikan diplomatik ilişkileri yaklaşık 30 yıl süren müzakereler neticesinde 1830 yılında imzalanan Ticaret ve Seyrüsefayin Antlaşması ile kuruldu Dönem dönem küçük çaplı sorunlar yaşanmasına rağmen iki ülke diplomatik ilişkileri 1917 yılına kadar kesintisiz devam etti 1917 yılında ABD nin Almanya ya savaş ilan etmesiyle diplomatik ilişkiler karşılıklı olarak sonlandırıldı I Dünya Savaşı bittiğinde ABD Hükümeti İngiltere ile Fransa yı takip ederek nihai barış antlaşması imzalanmadan diplomatik ilişkileri başlatmayı uygun görmedi Amerikan Donanmasrnın başarılı bir Subayı olan Amiral Mark L Bristol 1919 yılı başında ülkesini temsil etmek üzere İstanbul da görevlendirildi ve aynı yılın Ağustos ayında kendisine Yüksek Koıııiser unvanı verildi Bristol göreve başladığı tarihten 1927 yılına kadar Türkiye de vazife yaptı Ermeniler ile Rumlar başta gelmek üzere Osmanlı ekalliyetlerinin taşkınlıklarını yakından gördü ve Milli Mücadele dönemiyle Cumhuriyet in kuruluşuna tanıklık yaptı Amiral Bristol un Türkiye de görev yaptığı dönemde ABD Hükümeti nin Türkiye politikası Ermeni ve Rumların etkisi altındaydı Özellikle misyoneri erin desteğini alan Taşnak ve Hınçak mensubu komitacı Ermeniler kara propaganda eşliğinde ABD nin Türkiye politikasını şekillendirmekte etkin rol almaktaydılar Amiral Bristol Türkiye de görev yaptığı sekiz yıl boyunca hem komitacıların kara propaganda faaliyetlerine karşı mücadele yürüttü hem de iki ülke diplomatik ilişkilerinin tekrar kurulabilmesi için uzlaşıyı kolaylaştırıcı bir rol üstlendi Imparatorluğun dağıldığı ve Cumhuriyet e geçişin yaşandığı sancılı bir dönemde Türkiye de bulunan Amiral Bristol iki ülke diplomatik ilişkilerinin tekrar sağlam güvene dayalı bir zeminde kurulması ve ABD de yaratılan haksız Türkiye algısının değişmesi için yoğun çaba gösterdi Tanıklık ettiği olayları ve dönemin hadiselerini ayrıntılı olarak günlüklerine kaydederek tarihe not düştü

Türk Amerikan diplomatik ilişkileri yaklaşık 30 yıl süren müzakereler neticesinde 1830 yılında imzalanan Ticaret ve Seyrüsefayin Antlaşması ile kuruldu Dönem dönem küçük çaplı sorunlar yaşanmasına rağmen iki ülke diplomatik ilişkileri 1917 yılına kadar kesintisiz devam etti 1917 yılında ABD nin Almanya ya savaş ilan etmesiyle diplomatik ilişkiler karşılıklı olarak sonlandırıldı I Dünya Savaşı bittiğinde ABD Hükümeti İngiltere ile Fransa yı takip ederek nihai barış antlaşması imzalanmadan diplomatik ilişkileri başlatmayı uygun görmedi Amerikan Donanmasrnın başarılı bir Subayı olan Amiral Mark L Bristol 1919 yılı başında ülkesini temsil etmek üzere İstanbul da görevlendirildi ve aynı yılın Ağustos ayında kendisine Yüksek Koıııiser unvanı verildi Bristol göreve başladığı tarihten 1927 yılına kadar Türkiye de vazife yaptı Ermeniler ile Rumlar başta gelmek üzere Osmanlı ekalliyetlerinin taşkınlıklarını yakından gördü ve Milli Mücadele dönemiyle Cumhuriyet in kuruluşuna tanıklık yaptı Amiral Bristol un Türkiye de görev yaptığı dönemde ABD Hükümeti nin Türkiye politikası Ermeni ve Rumların etkisi altındaydı Özellikle misyoneri erin desteğini alan Taşnak ve Hınçak mensubu komitacı Ermeniler kara propaganda eşliğinde ABD nin Türkiye politikasını şekillendirmekte etkin rol almaktaydılar Amiral Bristol Türkiye de görev yaptığı sekiz yıl boyunca hem komitacıların kara propaganda faaliyetlerine karşı mücadele yürüttü hem de iki ülke diplomatik ilişkilerinin tekrar kurulabilmesi için uzlaşıyı kolaylaştırıcı bir rol üstlendi Imparatorluğun dağıldığı ve Cumhuriyet e geçişin yaşandığı sancılı bir dönemde Türkiye de bulunan Amiral Bristol iki ülke diplomatik ilişkilerinin tekrar sağlam güvene dayalı bir zeminde kurulması ve ABD de yaratılan haksız Türkiye algısının değişmesi için yoğun çaba gösterdi Tanıklık ettiği olayları ve dönemin hadiselerini ayrıntılı olarak günlüklerine kaydederek tarihe not düştü