Türk Edebiyatında Hû Şiirleri Cd Hediyeli — Cemal Kurnaz

Ya hu gizli hazinedir aranan o dur ya nedir tasavvuf folklorunda gülbanktan selamlaşmaya kadar birçok alanda kullanılan hu türk kültür ve edebiyatının temel kavramlarından biridir TÜRK EDEBİYATINDA HÛ ŞİİRLERİ Cemâl Kurnaz Mustafa Tatcı Ortaya bir edebî eser koyan şair veya yazarın malzemesi dil ile birlikte içinde yaşadığı kültürdür Bu sebeple edebiyat veya edebî eserin önemli bir özelliği temsil ettiği milletin değerlerinin kültür unsurlarının aynası olmayı gerekli kılar Edebî eser bu yönüyle üretildiği toplumun kültürünü gösteren bir belgedir Kültür unsurları edebî eserlere ya da daha geniş bir ifadeyle sanat eserlerine değişik oranlarda yansır Edebî eserlerimize baktığımız zaman meselâ su ayna şem pervane gül bülbül gibi motiflerin çok fazla miktarda kullanıldığı bunlar etrafında asırlar boyu işlene işlene çeşitli mazmunların meydana geldiği görülür Özellikle dinî tasavvufî ağırlıklı edebî eserlerimizde çok fazla kullanılan motiflerden biri Hû dur Sanat eserlerine malzeme olan bu tür motiflerin incelenmesi örneklerle ortaya konulması kültürümüzün zenginliğini göstermesi dil ile kültür arasındaki ilişkiyi açıklaması bakımından son derece önemlidir Bugüne kadar etraflı bir şekilde araştırılmamış olan Hû motifi Cemâl Kurnaz ve Mustafa Tatcı tarafından yapılan bir incelemeyle Türk Edebiyatında Hû Şiirleri adıyla kitaplaştırılmıştı Şimdi ise kitabın ilâveli ikinci baskısı gerçekleştirildi Kitap iki bölümden oluşuyor Türk Kültür ve Edebiyatında Hû ana başlığını taşıyan ilk bölümde Hû nun ne anlama geldiği çeşitli mutasavvıfların görüşleriyle birlikte izah ediliyor tasavvuf düşüncesindeki yeri ve önemi üzerinde duruluyor Hû motifinin kıyafet zikir ve devran gibi tekke kültüründe hat sanatı mezar taşları gibi plâstik sanatlarda deyim ve atasözleri ile edebî eserlerde nasıl kullanıldığı örneklendiriliyor Mutasavvıfların Hû ile ilgili görüşleri aktarılıyor Kitapta Hû nun yalnızca edebî eserlere özgü bir motif olmadığı ifade edilerek şöyle deniliyor Türk İslâm kültürü tevhid fikrini esas alan bir zeminde gelişmiştir Bu fikrî temel edebiyat ve musikîden hat ve mimâriye kadar hemen her sanat alanında kendini gösterir Edebî eserlerimizin pek çoğu İlâhî birliği anlamak için yazılmış âşıkâne eserlerdir En seçkin bestelerimizde biricik sevgiliye kavuşamamanın ızdırabını terennüm eden nağmeler vardır Yûnus un ilâhîleriyle gıdalanan âşık gönlü merâmını bir sokak çeşmesine verdiği şekille de anlatır Özenle yapılmış çift oluklu bir mahalle çeşmesi iki gözü iki çeşme bir âşıka benzer Selsebilde su Hû ya Hû suya dönüşür O ndan gelip O na gidenlerin sesleri Hû olur taşa toprağa siner Mütevazî mescitlerden devâsâ câmi mimarisine ulaşan Müslüman Türk dehâsı her yaptığı câminin şeklinde ilâhî isimleri kendisinde toplayan bir kâmil insan modeli resmeder Kitabın Hû Şiirleri başlığını taşıyan ikinci bölümü Hû motifini esas alan bu kelimenin redif olarak kullanıldığı şiirlerden oluşan bir antoloji Bu bölümde Ahmed Yesevî den başlayarak Bekir Sıtkı Erdoğan a kadar uzanan şairlerin Hû redifli şiirleri kronolojik sıra içerisinde verilmiş Böylece Hû motifinin tarih içerisindeki gelişimi gösterilmiş Kitapta Hû nun Bu da geçer yâ Hû Edeb yâ Hû Hoş gör yâ Hû gibi çeşitli kompozisyonlarından oluşan hat sanatındaki örneklerine de yer veriliyor Seçilen şiir örnekleri edebî zevke hitap ettiği gibi hat örnekleri de göze hitap ediyor Antolojide yer alan örneklerde geçen bazı kavramların okuyucu tarafından daha iyi anlaşılması için kitabın sonuna bir sözlük eklendiği gibi ayrıca bir de kavramlar dizini ilâve edilmiş Sonuç olarak bu çalışmada harflerle ilgili motiflerden yalnızca biri olan Hû nun çeşitli sanatlardaki yeri ve kullanımı örneklerle anlatılmıştır Ortaya konulan bu kapsamlı antoloji Hû motifinin edebiyatımızda ne kadar yaygın olduğunu yüzyıllar boyunca edebî eserlerde çeşitli benzetmelerle birlikte sürekli kullanıldığını örneklerle göstermiştir Bu tür motif tespit ve incelemeleri yapıldıkça edebî eserlerdeki motiflerin arka plânına ulaşılacak ve edebî eserlerimiz daha iyi anlaşılabilecektir Eser bu yönüyle benzeri çalışmalar için bir kaynak özelliği taşımaktadır Yazımızı kitaptan seçtiğimiz aşağıdaki örnekle bitirelim ________________________________________ Hakk a âşık olan cânlar Hû demesin yâ ne desin Görüp cemâlini anlar Hû demesin yâ ne desin Sıdk ile meydâna gelen Nefs ile Rabbini bilen Aşk ile mestâne olan Hû demesin yâ ne desin Mahrem olan ol yâr ile Hemdem olan dildâr ile Dîdâra karşı zâr ile Hû demesin yâ ne desin Bülbül olup nâlân eden Dosta karşı cevlân eden Hak zâtını seyrân eden Hû demesin yâ ne desin Nüzûlî der yana yana Mey nûş eden kana kana Hak aşkıyla döne döne Hû demesin yâ ne desin