Türkçülüğün Tarihi

Kitabın Türk Eğitim Tarihi ile ilgili temel bilgilerin tümünü kapsaması amaçlanmış böylece zaman bakımından tarihimizin en eski dönemlerinden günümüze kadar geçen süre içinde muhteva bakımından en geniş anlamda eğitimle ilgili kurum olay düşünce deneyim ve bunların gelişmeleri incelenmiştir

Yusuf Akçura Türkçülüğün Tarihi başlığıyla sunduğumuz bu çalışmasında millet ve milliyet kavramlarının hem Türkler arasında hem de Batı daki tarihî seyrini siyasî ve toplumsal boyutlarıyla ele almaktadır Akçura eserine cevabı çetin bir soruyla başlar Türk Milliyeti fikri Türkler arasına ne zaman ve nerede girdi Bu soruya layıkıyla cevap verebilmek için de Yusuf Akçura Türkler ve milliyet tabirlerinden ne anladığını ayrıntılı bir şekilde tartışmaktadır Dönemin önemli yerli ve yabancı etnografik filolojik ve tarihî kaynaklarına müracaat eden Akçura millet şuurun Türkler arasında nasıl ortaya çıktığını ve bu şuurun zamanla Türkçülük düşüncesine nasıl dönüştüğünü Türk Dünyası nın dört bir yanından gösterdiği örneklerle açıklamaktadır Akçura Şinasî ve Ziyâ Paşa dan Ahmet Cevdet Paşa ya İsmail Gaspıralı dan Ziyâ Gökalp a kadar onlarca tarihî şahsiyeti aralarında kendisi de dâhil olmak üzere Türkçülük düşüncesine katkıları çerçevesinde ele almış ve hem eserleri hem de bu şahıslar etrafında teşekkül etmiş dergi dernek ve diğer toplumsal organizasyonları incelemiştir

Bu kitap Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe Bilim Tarihi Anabilim Dalında Cumhuriyet Dönemi Teknoloji Tarihi Tarım Alet ve Makineleri Demir Çelik ve Demiryolu Teknolojileri başlığıyla savunulan doktora tezi temel alınarak hazırlanmıştır Kitapta belirlenmiş sanayi sektörleri üzerinden yakın tarihimize ilişkin teknoloji tarihi anlatılmaktadır Türkiyede teknoloji tarihi çalışmaları Cumhuriyet Döneminde başlamış olup bu çalışmalar Cumhuriyet öncesi dönem üzerinde yoğunlaşmıştır Cumhuriyet öncesi ve yakın tarihimize ilişkin yapılmış olan az sayıdaki çalışma içerisinde ülke kalkınmasında büyük öneme sahip sanayi sektör teknoloji tarihleri bulunmamaktadır Bu sebeple hazırlanan bu eserle yakın tarihimize yönelik teknoloji tarihi çalışmalarına bir ivme kazandırmak amaçlanmıştır Bunun yanısıra eserin gelecekte yapılacak Türkiye Teknoloji Tarihi konulu benzer çalışmalara örnek olacağı gibi kaynaklık da teşkil edeceği düşünülmektedir Türkiyede sanayi sektörlerindeki teknolojinin gelişimini inceleyen çalışma aynı zamanda seçilen sanayi alanlarındaki teknolojilerle bağlantılı bilim dallarına ilişkin bilgilere de yer vermektedir Çalışmada teknoloji tarihi literatürünün elverdiği ölçüde birincil kaynaklara ulaşılmaya çalışılmış ve sanayi alanlarında faaliyette bulunan tesisler kurumlar müzelerde saha araştırmaları gerçekleştirilmiştir

Bölüm I KAVRAMLAR Bölüm II BATI UYGARLIĞI Bölüm III OSMANLI DEVLETİ VE YENİLEŞME Bölüm IV TANZÎMÂT VE MODERNLEŞME Bölüm V TRABLUSGARP BALKAN VE I DÜNYA SAVAŞLARI Bölüm VI I DÜNYA SAVAŞI NDA OSMANLI DEVLETİ Bölüm VII MÜTAREKE DÖNEMİ VE İLK İŞGALLER Bölüm VIII MİLLİ MÜCADELE NİN ÖRGÜTLENMESİ Bölüm IX TBMM NİN AÇILMASI Bölüm X TÜRK KURTULUŞ SAVAŞI NDA CEPHELER Bölüm XI MUDANYA DAN LOZAN A Bölüm XII CUMHURİYETİN İLANI Bölüm XIII ATATÜRK DÖNEMİ İÇ POLİTİKA GELİŞMELERİ Bölüm XIV TÜRK HUKUK DEVRİMİ VE SOSYAL ALANDA DÜZENLEMELER Bölüm XV TÜRK EĞİTİM DEVRİMİ Bölüm XVI CUMHURİYET DÖNEMİ EKONOMİ POLİTİKALARI Bölüm XVII ATATÜRK DÖNEMİ TÜRK DIŞ POLİTİKASI Bölüm XVIII ATATÜRK İLKELERİ ATATÜRK SONRASI İÇ POLİTİKA GELİŞMELERİ 1938 1980 ATATÜRK SONRASI DIŞ POLİTİKA GELİŞMELERİ 1938 1980

1 Kavramlar 2 Batı Uygarlığı 3 Osmanlı Devleti Ve Yenileşme 4 Tanzimat ve Modernleşme 5 Trablusgarp Balkan ve 1 Dünya Savaşı 6 Mütareke Dönemi Ve İlk İşgaller 7 TBMM nin Açılması 8 Türk Kurtuluş Savaşında Cepheler 9 Cumhuriyetin İlanı 10 Atatürk Dönemi İç Politika Gelişmeleri 11 Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası 12 Atatürk İlkeleri 13 Atatürk Sonrası İç Politika Gelişmeleri 14 Atatürk Sonrası Dış Politika Gelişmeleri

Ailemin Türkiye ye mübadele ile gelmesi ve onlardan dinlediklerim kazanlı olan hocam Prof Dr Akdes Nimet Kurat ın yanında çalışmam uzun yıllar görev yaptığım Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi nde 1917 Bolşevik ihtilalinden sonra Sovyetler Birliği nden kaçmış bulunan öğretim üyeleri ile temasım ve Türkiye de yaşayan pek çok Türkiye dışından gelen Türkler ile tanışıklığım benim eskiden beri bu sahalarla ilgilenmeme sebep teşkil etmiştir Bunun sonucu olarak meslektaşlarımın ısrarları üzerine uzun yıllar vermekte olduğum Türk Dünyası Tarihi ile ilgili ders notlarımı bir araya getirip bastırmaya karar verdim Öğrenciler ve tarih meraklıları ilkokuldan beri Selçuklu Osmanlı ve Cumhuriyet tarihi okuduklarından bu alanlarda az çok bilgi sahibi iken hiç tanımadıkları bir coğrafya çeşitli devletler olaylar ve kişilerin ele alındığı Türk dünyası tarihi ile ilgili konuları takip etmekte epeyce zorlanmakta idiler Türk dünyası çok geniş bir zaman ve coğrafyayı içine aldığından burada daha çok İran Türkistan ve Karadeniz in kuzeyindeki bölgeler üzerinde durulmuştur Eserin az da olsa bu alandaki boşluğu dolduracağına inanıyorum

Türk modernleşmesi tarihsel sürekliliği ve kopuşu bünyesinde barındıran ve kendi içinde çeşitli dönemlere ayrılan bir süreçtir Atatürk önderliğinde gerçekleştirilen Türk devrimi sonucunda kurulmuş olan Türkiye Cumhuriyeti nin gelişimi de bu modernleşme sürecinin bir parçasıdır Günümüzde Türkiye Cumhuriyeti nin kuruluş süreci ve gelişimi tüm yükseköğrenim kurumlarında Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi dersi adı altında anlatılmaktadır Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Türk Tarihi nin bir alanı olup dersten öte bir anlam taşımaktadır Türkiye Cumhuriyeti yurttaşları için Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi ni öğrenmek kendi tarihinin önemli bir parçasını öğrenmek demektir Elinizdeki kitap Başlangıcından Günümüze Türkiye Cumhuriyeti Tarihi derken Osmanlı nın son döneminden başlayıp Cumhuriyet in kurulmasından bugüne kadar olan süreci de belirli dönemlere ayırarak okuyucuya aktarmayı hedeflemiştir Böylelikle bir Cumhuriyet kültürünün oluşumuna katkı sağlamak amaçlanmıştır

İnsanlık tarihi ile başlayan çeşitli kurumlar vardır Aile din felsefe ve eğitim bu kurumlardan bazılarıdır Eğitim öğretim olgusu ilk insan toplumlarından modern toplumlara kadar var olan bir gerçekliktir İnsanlık tarihi kadar eski olan eğitim öğretim süreci bütün zamanlarda bütün toplumlarda ve bütün coğrafyalarda insan topluluklarının var olduğu her yerde eğitim ve eğitim kurumları olagelmiştir İnsanlık âlemini kavim kavim farklı diller konuşan farklı inançlar taşıyan ayrı ayrı topluluklar hâlinde yaratan ve yaşatan bizzat Yaratıcı dır Allah ın yarattığı milletler ailesinden tarihi en köklü ve en eski olan milletlerden biri de Türklerdir Türklerin bilinen tarihi yaklaşık on bin yıl kadar gerilere gitmektedir Türk eğitim tarihi Türk adının soyunun dilinin kültürünün aile geleneklerinin hayat tarzının örf ve âdetlerinin nesilden nesile nasıl aktarıldığı ve yaşandığı konuları barındırır Ulu önder Atatürk ün Türk gençliği ecdadını tanıdıkça daha büyük işler yapmak için kendinde güç bulacaktır sözü ile genç nesilleri geleceğe hazırlamak durumundayız Eğitim öğretim tarihi içerisinde insanlık ailesinin seçkin ve önde gelen bir temsilcisi olan Türk milletinin eğitim tarihinin de bu bağlamda ele alınması gerektiğini düşünüyoruz İnsanlık tarihine ışık tutan öncülük eden binyıllar boyu yüzlerce farklı dil ve kültürden milletleri ve toplulukları huzur ve barış içerisinde yöneten sevk ve idare eden büyük bir medeniyetin eğitim tarihini ana hatları ile ortaya koymaya çalıştık 21 yüzyılın Türk dünyası için birlik beraberlik kardeşlik ve dostluk yüzyılı olması dileğiyle

Türk Tarihinin Sosyolojisi

Hazırladığımız bu kitabımızda uzun tarihî bir geçmişe sahip Türk eğitimi ile ilgili tarihî aşamalarını ortaya koymaya çalıştık Kitap tarihsel gelişimine uygun bir biçimde Türk eğitim tarihi ile ilgili bilgiler verecek biçimde hazırlanmıştır Türk Eğitim Tarihi kitabımızda eğitim tarihinde öne çıkan devletler dönemler kavramlar kişiler olaylar ve kurumların durumları detaylı incelenmiştir

Eğitim her toplum kültürünü kuşaktan kuşağa aktarmada en önemli araçlardan biridir Bu yönüyle bütün toplumların ortak belleğini oluşturur Eğitim tarihi çalışmaları da bellekte birikenlerin kitlelere yeniden hatırlatarak yapılan ya da yapılması olası yanlışlardan dönmeyi hedefler Eğitim tarihi eğitim bilimleri alanının temellerinden birini oluşturmasına rağmen ülkemizde akademisyen ve öğretmenlerin yeterince önem verilen bir alan olmamıştır Bunun nedeni eğitim tarihi çalışmalarının gibi kuramsal ya da kronolojik bilgi yığını biçiminde okuyucuya sunulmasıdır Ayrıca tarih ve ilgili alanda yapılan çalışmalar ya tarihimizin belli uzmanlık alanlarında veya tarihin bütün alanlarında yapılmış çalışmalar açılmış kurum ya da kuruluşları eğitimbilimsel açıdan sınıflamaksızın belgelere bağlayarak aktarma geleneğini devam ettirmiştir Eğitim tarihi çalışmalarının yalnızca açılan kurumlara dayandırılması eğitim tarihi alanının bir uzmanlık alanı olarak kabul görmesini sorgulanır hale getirmiştir Bununla birlikte son 10 yılda farklı nedenlerle eğitim tarihi konusuna olan ilgi artmış gözükmektedir Bununla birlikte Türk Eğitim Tarihi de gerek tarihçiler gerekse tarihçi olmayanlarca inceleme alanı olarak popülerlik kazanmıştır Bununla birlikte geçmişteki eğitimi eğitim bilimleri temelinden bağımsız olarak ele alan çalışmalar eğitim tarihini kronolojik hale getirmektedir Eğitim bilimleri alanında yeterli birikimin olmayışı Türk Eğitim Tarihi alan yazınının yeni yöntem ve anlayışlarla ele alınması yerine aktarmacılığa itmiştir Bu çalışmada aktarmacılıktan uzaklaşılarak geçmişteki eğitim anlayışına yönelik oluşumlar ortaya çıktığın dönemin toplumsal koşulları içinde analiz edilerek Türk Eğitiminin Sosyal ve Tarihi Temellerine ışık tutulacaktır Türk tarihinde eğitimin rolü her zaman çok önemli olmuştur bu yüzden eğitim tarihini yaşantılardan ayırarak kurumlara indirgemek yanılgı olacaktır Bu çalışmada Türklerin tarih sahnesine çıkışından günümüze kadar yaşadıkları eğitimsel deneyimler düşünür devlet adamlarının eğitimsel görüşleri eğitim politikaları ve kurulan eğitim kurumları ortaya çıktığı dönemin koşulları içinde verilerek okuyucu ve akademisyenlerin Türk Eğitim Tarihini yeniden ve eleştirel gözle incelemeleri sağlanmaya çalışılmıştır Bu çalışma Eğitim Tarihi ve Türk Eğitimi Tarihine farklı yorum ve bakış açılarını kazandırmayı hedeflemektedir Bu çalışma Türk Eğitim Tarihinde yaşanan olumlu ya da olumsuzlukları bilimsel açıdan değerlendirerek geçmişin yaşantılarından da yararlanarak bugün için ne tür dersler çıkarabileceğimiz konusunda ipuçları vermektedir Türk Eğitim Tarihini Türklerin tarih sahnesine çıkışından günümüze kadar geçirdikleri eğitim yaşantılarını ele alan bu çalışmanın Türk eğitiminde yapılan yanlışlardan geri dönmeye yardımcı olacağı savından hareketle bu konuda kültürünü artırmak isteyen herkese yararlı olacağı düşünülmektedir Türk Eğitiminin tarihsel gelişim evrelerini ve bu evreleri biçimlendiren sosyal siyasi ve ekonomik güçleri ayrıntılı olarak ele alan bu eser Türk Eğitim Tarihi ile ilgili önemli kaynak olarak öğretmen adayları ve Eğitim Fakültelerinde de kullanılabilir

Elinizdeki eser üniversitelerde okutulan Atatürk İlkerleri ve İnkilâp Tarihi Dersleri için gerekli bilgileri içermektedir İçeriği de derslerin işlenişine yönelik tasarlanmıştır Üniversite öğrencilerinin gereksinimleri düşünülerek oluşturulan eser alışılagelen Cumhuriyet Tarihi kitaplarından farklı olarak 1938 den sonraki dönemi de içermektedir Böylece dersin içeriğiyle günümüzdeki gelişmeler arasında bağ kurmak olanağı bulunabilecektir

Elinizde bulunan bu kitap binlerce yıllık tarihî geçmişe sahip Türk milletinin eğitim ile ilgili tarihî serüvenini ortaya koymaya çalışmaktadır Yeni nesil okuyuculara daha öz ve kullanışlı bilgiler vermek hedefiyle farklı üniversitelerden alanında uzman akademisyenler tarafından kaleme alınmıştır Kitap öğrencilere kronolojik bir biçimde Türk eğitim tarihi ile ilgili bilgiler verecek ve akademik çalışmalar için de kullanılabilecek bir biçimde hazırlanmıştır Türk Eğitim Tarihi kitabının eğitim tarihimiz boyunca öne çıkan kavramlar kişiler olaylar ve kurumların yanı sıra ortaya çıkan değişim dönüşüm ve maalesef ki istikrarsızlığın izlerini de takip ederek edinilen tecrübe ve bilgi birikimi vasıtasıyla geleceğe yönelik daha isabetli kararlar alınmasında faydalı olacağına inanılmaktadır