Türkistan Seyahatnamesi — Schuyler E

Bir çok seyyahın seyyahların değişik dönemlerde farklı farklı coğrafyalara yapmış oldukları gezilerde yaşamış oldukları olayları ve izlenimlerini kaleme alarak hazırladıkları seyahatnameler gezdikleri bölgelerin coğrafi özellikleri ile üzerinde yaşayan toplulukların tarihleri kültürleri günlük hayatları siyasi ve ekonomik durumları hakkında bilgi sahibi olabileceğimiz en önemli kaynaklar arasında yer almaktadırlar Nitekim 1873 yılında Petersburg dan hareketle Türkistan a doğru yola çıkan Amerikalı meşhur diplomat Eugene Schuyler in kaleme aldığı ve Kolağası Ahmet Efendi tarafından bir kısmı Musavver Türkistan Tarih ve Seyahatnamesi adıyla Osmanlıca ya tercüme ettiği bu eser de XIX asır Orta Asya tarih ve kültürü için mühim bir kaynak özelliği taşımaktadır Schuyler bu seyahatindeki izlenimlerini objektif bir bakış açısı ve akıcı bir anlatımla nakletmektedir Schuyler bölgenin tarihi hakkında bilgi verdikten sonra uğradığı şehirlerin ahvali ile ahalisinin örf adet ve davranışlarından da bahsetmektedir Ayrıca Türkistan daki şehir kasaba dağ nehir ve göllerin coğrafi özellikleri hakkında da ayrıntılı malumat bulunan Schuyler in bu eseri aynı zamanda özellikle Türkistan daki kavimlerin geçmişine ve o dönemde cerayan eden olaylara ışık tutmasıyla tarihi insanların yaşayışlarını adetlerini gelenek ve göreneklerini yansıtmasıyla sosyolojik gittiği bölgelerdeki ticari faaliyetleri aktarmasıyla da iktisadi bir kaynak olma özelliği taşımakta ve Türkistan Türkleri ni değişik yönleriyle tanımamıza imkan vermektedir