Türkiye de Gezintiler 1906 da İstanbul ve Anadolu — Endriss Wilhelm

Sıra dışı bir eser Anadolu da Gezintiler Dr Wilhelm Endriss 1900 lü yıllarda yaklaşık altı yıl İstanbul Alman Lisesi nde Doğa Bilgileri Öğretmeni olarak görevliydi Bu süre içinde zaman buldukça İstanbul un ve Anadolu nun değişik yerlerini gezdi Çeşitli fotoğraflar çekti Karakalem resimler çizdi Gezdiği bölgelerin coğrafi özelliklerini araştırdı Anadolu halkının yaşam şeklini bölgelerin jeolojik oluşumlarını bitki örtüsünü ve iklim özelliklerini inceleyerek çeşitli notlar aldı Yaptığı geziler sırasında yaşadıklarını gözlem ve düşüncelerini yazıya döktü Dr Wilhelm Endriss in bütün bu çalışmaları Anadolu da Gezintiler adlı eserinde yayımlandı Kitabın orijinal adı Streifzüge durch die Türkei dır 262 sayfa olan kitapta fotoğraf ve karakalem çizim olmak üzere toplam 81 adet görsel mevcuttur Kitabın orijinalinde yer alan mevcut görsellerin tamamı Türkçe çevirisi yapılan bu kitapta yer almaktadır İstanbul Alman Lisesi öğretmeni Dr Wilhelm Endriss İstanbul daki ilk araştırma gezisini Avrupa yakasında gerçekleştirdi Yeniköy Sarıyer Terkos Hadımköy civarını inceleyen bir geziydi bu Ardından İstanbul un Anadolu yakasını inceleyen başka bir geziye çıktı Bu gezide yalnız değildi İstanbul Alman Lisesi nden öğrenci ve öğretmen arkadaşlarıyla birlikteydi Gezinti Çamlıca dan Kayışdağı na Üsküdar ın doğusundan Marmara Denizi kıyılarına ve Boğaziçi ne kadar sürdü Bir başka seyahatinde Kartal sahili Aydos Dağı Pendik Darıca İzmit Körfezi Karamürsel Tepeköy Ereğli Değirmendere İzmit şehrini inceledi Dr Wilhelm Endriss daha sonra Gemlik Kumla ve ardından İznik i gezdi Ardından İnegöl Bursa Uludağ Eskişehir Kütahya Konya üzerinden Şam a gitti Kahire Kudüs Amman ve Lübnan da bir süre incelemelerde bulundu Kısa bir süre de Yunanistan a gitti Adana Mersin üzerinden geçerek ve Torosları inceleyerek Anadolu da gezintilerini sürdürdü Dr Wilhelm Endriss kitabının son bölümünde İstanbul a yer verdi İstanbul da gündelik yaşamın incelendiği bu bölümde Osmanlı da ticaret ve sanayi hayatıyla ilgili çeşitli düşünceler ve sayısal veriler mevcuttur Dr Wilhelm Endriss 1900 lü yıllarda İstanbul da ikamet eden bir öğretmen İstanbul un sosyoekonomik koşullarını şehirde bizzat yaşayarak öğrenen bir Avrupalı Endriss İstanbul da yaşayan değişik etnik grupların Türklerin Ermenilerin Rumların duygu ve düşüncelerini bir batılı eğitimci gözüyle inceledi Gözlemlediklerini yaşadıklarını duygu ve düşüncelerini özellikle Türkler hakkındaki izlenimlerini kitabında yazdı Dr Wilhelm Endriss in anıları yaklaşık 100 yıl önce Viyana da yayınlandı Endriss in anılarının bugüne kadar Türkiye de yapılan bilimsel araştırmalarda kaynak olarak kullanılmaması önemli bir eksikliktir Yakın tarihimize ait kitap kaynakçalarında adı geçmeyen Dr Wilhelm Endriss in anıları geçte olsa Türkçe olarak yayınlanabildi Anadolu ve İstanbul konulu kitaplar içinde kaynakçamıza zenginlik katacak nitelikte değerli bir eser kazandırılmış oldu Eserin Türkçe çevirisini Sayın Güray Beken gerçekleştirdi 100 yıl gecikmiş yayıncılık sorumluluğunu Demkar Yayınevi yerine getirildi Yıl 1906 1910 İstanbul Alman Lisesi Doğa Bilgisi Öğretmeni Dr Wilhelm Endriss İstanbul ve Anadolu da yaptığı inceleme gezintilerini gözlem ve izlenimlerini anlatıyor Türklerin çalışmaya ve para kazanmaya karşı tutumlarında sosyal duyguları da büyük rol oynuyor Bir gün çizmelerimi tamir ettirmek için ayakkabıcıya götürmüştüm O sırada meşguldü ve siparişimi kabul etmedi Çizmelerini şu karşıdaki ayakkabıcıya götür onun şu anda işi yok benim işim var dedi Bir Rum veya Ermeni bunu asla yapmazdı s 32 Türklerin rahat yaşam tarzı hakkında çok masallar anlatılmıştır Türk özellikle çiftçi sabahın erken saatlerinde çok çalışır çünkü daha geç saatlerde çok sıcak olur Ekseriya yabancılar köylüyü dinlenirken görmüştür ama çalışırken görmemiştir s 33 Genelde taşrada tüccarlar Rumlar Yahudiler doğuda Ermeniler veya İranlılardır Şehirlerde Türk de ticaret yapar ve esnafın bakkalların çarşı tüccarlarının ve sokak satıcılarının bir kısmı Türk tür Fakat tüccar Türk daima asil tarzı ve daha büyük vicdanı ile böyle diğer milliyetlerden olumlu ayrışır Bunu gözlemek için yalnız Kapalıçarşı ya gitmek lazımdır Bu dev çarşının üstü kapalı koridorlarından geçerken Yahudileri Rumları ve Ermenileri zor uzak tutarsınız Buna karşılık Osmanlılar dükkanlarında oturur ve bir müşteri gelinceye kadar bekler s 175