Türkiye İktisat Tarihi

Niyazi Berkes Türkiye İktisat Tarihi nde Osmanlı İmparatorluğu nun gücünün ve zenginliğinin doruğuna ulaştığı XVI yüzyıldan geleneksel yapıların bütünüyle çözüldüğü XVIII yüzyılın kapanışı arasındaki toplumsal ve ekonomik değişim üzerinde yoğunlaşıyor Orta Avrupa ya Akdeniz in batısına doğru genişlemesi Hindistan ve İran ı Avrupa ya bağlayan ticaret yolları üzerindeki konumu Osmanlı İmparatorluğu nu XVI yüzyılın sonunda Batı dünyasının bir parçası haline getirmişti XVII yüzyılın başından itibaren Batı da ortaya çıkan ekonomik hareketlilik özellikle para ve fiyat devrimi Osmanlı ekonomik düzeni üzerinde yıkıcı bir etki yapmış hazinenin sürekli bunalımına geleneksel timar usulünün yerini iltizam usulünün almasına ve Osmanlı toplum düzeniyle hiç uyuşmayan âyan ve derebeyi gibi yerel güç odaklarının doğuşuna yol açmıştır Osmanlı devleti türünden bir devlet a kendi hazinesi için tarımsal üretimi kontrolü altına alınca b seferleri için ordusuna malzeme ve techizat sağlamak için zanaat piyasasına sahip olunca c cami medrese han hamam çeşme köprü su yolu tersane liman gemi yelken çadır kılıç zırh gibi zanaat işlerinin piyasasına girince d mücevherat altın gümüş değerli taşlar ipekli kürk ve daha ne bilmem ne gibi bir alay lüks giyimin ve süslenme eşyasının en büyük ve biricik müşterisi olunca kısaca hem tarım hem kent ekonomisini kendine bağlı hale getirirse hatta bu ekonomilerin tek el yönleyicisi de olursa orada ne feodal ekonomiden ne de serbest işçi emeği piyasa mekanizmasına göre işleyen bir emtia üretimi kapitalizminden söz etmek mümkün olur