Türkiye İtalya İlişkileri 1928 1940 — Yeter Mengeş

Bu eserde 1928 1940 yıllarını kapsayan bir döneme ait olmak üzere Türkiye ile İtalya arasındaki siyasal ekonomik ve askerî ilişkiler incelenmiştir İnceleme konusu döneme ait yerli ve yabancı olmak üzere arşiv belgeleri resmî yayınlar kitap ve makaleler ile dönemin basını mercek altına alınarak elde edilen bulgu ve sonuçlar açıklanmıştır İncelenen dönemde Türkiye İtalya ilişkileri düşmanlıktan dostluğa dostluktan düşmanlığa doğru sürekli bir şekilde tekrar ederek ve dalgalanarak devam etmiştir Dostluk ve düşmanlığın birbirinin içinde olduğu bu döneme ait bu ilişkiler batılı diplomatlar tarafından amiadversion dost düşman terimi ile tanımlanmaktadır Türkiye Cumhuriyeti Musul meselesinin halledilmesi sonrasında çağdaş uygarlık seviyesine ulaşmak için ihtiyaç duyduğu teknoloji ve finansmana sahip olan Batılı devletlerle ilişkilerini geliştirmek istemektedir Bu dönemde Faşist İtalya ile Türkiye arasında karşılıklı çabaların bir ürünü olarak 30 Mayıs 1928 tarihinde Tarafsızlık Uzlaştırma ve Yargısal Çözüm Antlaşması imzalanmıştır Türkiye Cumhuriyeti nin Batılı büyük devletlerden birisiyle imzaladığı bu ilk siyasal antlaşma sonrasında Türkiye ile İtalya arasında 1928 1932 yılları arasında ilişkilerin altın çağı olarak nitelendirilen bir dönem başlamıştır Bu dönemde ticari ilişkilerde olumlu gelişmeler yaşanacak ve Türk donanmasının ihtiyaç duyduğu modern savaş gemilerinin yapımı ihalesini İtalyan tersaneleri kazanacaktır Kendisini Roma İmparatorluğu nun varisi olarak görmekte olan ve Akdeniz i Mare Nostrum Bizim Deniz olarak değerlendiren Faşist İtalya nın özellikle Balkanlar ve Doğu Akdeniz de izlediği mütecaviz politika Türkiye tarafından dikkatle izlenmektedir Mussolini İtalya nın ana hedeflerinin Asya ve Afrika olduğunu ve bu hedefleri İtalyan nesillerine emanet ettiğini açıklamaktadır Bu hedeflerin arasında şüphesiz olarak Doğu Akdeniz ve Anadolu toprakları da bulunmaktadır Bu politikanın bir yansıması olarak İtalya Menteşe Adaları nda Rodos 12 Ada ve Meis tesis ettiği deniz ve hava üsleri ile Anadolu için sürekli ve önemli bir tehdit meydana getirmektedir Bu tehdit Balkan Paktı nın kuruluş sürecini hızlandıran en önemli etmenlerden birisi olacaktır İtalya nın Habeşistan a saldırısı ve Akdeniz deki dengenin değişmesi sonucunda Türkiye İtalya nın saldırgan politikalarına karşılık olarak İngiltere ve Fransa ile yakınlaşmaya başlayacaktır Avrupa nın iki ana bloka ayrılarak hızla İkinci Dünya Savaşı na sürüklenmekte olduğu yıllarda Türkiye nin izleyeceği dış politikayı doğrudan etkileyen esas olay ise İtalya nın Arnavutluk u işgal ederek ve sonraki stratejik hareketleri için Balkanlarda bir köprübaşı tesis etmesi olacaktır Türkiye tarafından bu işgal kendisine karşı açık ve kesin bir tehdit olarak algılanacaktır Türkiye yaklaşan savaşın yarattığı uluslararası ortam içinde geleneksel tarafsızlık politikasından ayrılarak İngiltere ve Fransa ile ittifak içine girecektir Bu dönemde oldukça güçlenmiş olan Nazi Almanyası ile paralel savaş yürütmek isteyen Mussolini ise Çelik Pakt Patto di Acciaio olarak adlandırılan İtalya Almanya Dostluk ve İttifak Antlaşması nın imzalanmasıyla İtalya nın bütün kaderini Almanya ya Hitler ve onun vereceği kararlara bağlamıştır Böylece Türkiye ve İtalya İkinci Dünya Savaşı öncesinde Avrupa da meydana gelen bloklarda kesinlikle karşı taraflarda yer almış bulunmaktadırlar Almanya nın Polonya ya saldırısıyla Avrupa da savaşın başlaması sonrasında başlangıçta non belligerent gayri muharip kalan Mussolini ve Faşist İtalya bekle gör ve durumdan kazançlı çık felsefesinin yansıması olarak Fransa nın savaşı kaybedeceğinin kesinleşmesinin ardından 10 Haziran 1940 tarihinde İngiltere ve Fransa ya savaş ilan etmiştir İtalya nın da savaşa girmesiyle Türkiye bakımından en kötü senaryo gerçekleşmiş oluyordu İngiltere ve Fransa nın Türkiye nin Üçlü İttifak Antlaşması gereği İtalya ya karşı savaşa girmesini talep etmeleri karşısında Türk Hükûme