Üç Risale — İbn Receb El Hanbeli

Selefin İlminin Halefin İlmine Üstünlüğü syf 15 58 Allah Teâlâ kitabında ilmi bazen övgü makâmında bazen de yergi makâmında zikretmiştir Övgü makâmında zikrettiği ilim faydalı ilimdir Yergi makâmında zikrettiği ilim ise fayda verme yen ilimdir Birincisine örnek Allah Teâlâ nın şu buyruklarıdır De ki Bilenlerle bilmeyenler hiç bir olur mu Zümer 9 Allah melekler ve ilim sâhipleri O ndan başka ilâh olmadığına adâletle şâhitlik ettiler Âli İmrân 18 De ki Rabbim ilmimi arttır Tâhâ 114 Kulları içerisinde Allah tan ancak âlimler korkar Fâtır 28 Yine bu baptan olmak üzere Allah Teâlâ Âdem in kıssasını ona isimleri öğrettiğini sonra bu isimlere sahip olan eşyaları meleklere gösterdiğini onlardan bunların isimlerini söylemelerini istediğini meleklerin de Sen bütün noksanlıklardan münezzehsin Senin bize öğrettiğinden dışında bir ilmimiz yoktur Bakara 32 diye cevap verdiklerini anlatmıştır Yine Allah Subhanehu ve Teala Mûsâ aleyhisselam ın kıssasını onun Hızır a Sana öğretilenlerden bana aydınlatıcı bir bilgi öğretmen için sana tâbi olabilir miyim Kehf 66 dediğini aktarmıştır İşte bu ilim faydalı ilimdir Yine Allah Teâlâ bir topluluğa ilim verildiğini fakat ilimlerinin onlara fayda vermediğini bildirmiştir Bu ilim de zâtı itibâriyle faydalı ilimdir fakat sâhibi ondan yararlanmamıştır Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur Tevrat ile yükümlü kılınıp da onunla amel etmeyenlerin durumu kitaplar taşıyan eşeğin durumu gibidir Cum a 5 Onlara kendisine âyetlerimizden verdiğimiz ve fakat onlardan sıyrılıp çıkan bu yüzden de şeytanın peşine taktığı ve sonunda azgınlardan olan kimsenin haberini oku Dileseydik o âyetlerle onu elbette yüceltirdik Fakat o dünyaya saplanıp kaldı da kendi heva ve hevesine uydu A râf 175 176 Onlardan sonra kitaba vâris olan şu değersiz dünyâ malını alan sonra da Nasılsa bağışlanacağız diyen bir nesil geldi Kendilerine benzer bir mal gelse yine alırlar A râf 169 Allah ın kendisini ilim üzere saptırdığı Câsiye 23 Bazı kimseler bu âyeti Allah ın kendisini saptırdığı kimsede bulunan ilim üzere şeklinde tevil etmişlerdir Diğer tevile göre ise âyet Allah ın kendi katında bulunan bir ilim üzere manasını içermektedir Allah Teâlâ nın yererek zikrettiği ilme gelince bu O nun sihir hakkındaki şu buyruğunda geçmektedir Kendilerine zarar veren ve faydası olmayan şeyi öğreniyorlardı Gerçekten onlar onu satın alanın âhirette hiçbir nasîbinin olmadığını biliyorlardı Bakara 102 Resûlleri onlara açık delillerle geldiği zaman kendilerinde bulunan ilimden dolayı gurura kapıldılar ve alay etmekte oldukları şey onları kuşatıverdi Ğâfir 83 Onlar dünya hayatının görünen yüzünü bilirler âhiretten ise tamamen habersizdirler Rûm 7 Bu sebeple Sünnet de ilmi faydalı ve fayda vermeyen olmak üzere ikiye ayırmıştır Faydası olmayan ilimden sığınmak faydalı ilmi istemek gerektiğini bildirmiştir Nasihat ile Kınama Arasındaki Fark syf 59 80 Şimdi zikredilecek olanlar nasihat ile kınama arasındaki farkı ortaya koyan kapsayıcı ve özetlenmiş birkaç cümledir Zira nasihat ve kınama kişi hakkında onun hoşlanmayacağı şeyi söyleme olmaları bakımından ortaktırlar İnsanların birçoğu bu ikisi arasındaki farkı ayırt edememektedir Allah doğruya ileten dir Bil ki kişiyi onun hoşlanmadığı bir şey ile birlikte anmak eğer maksat sırf yerme ayıplama ve kusur bulma ise haram kılınmıştır Fakat bunda müslümanların tamamının ya da bir kısmının maslahatı varsa ve maksat o maslahatın hâsıl olması ise bu haram değildir Aksine buna teşvik edilmiştir Hadis âlimleri bunu cerh ve tadil konusunda kaleme aldık ları eserlerinde beyân etmişler râvilerin cerhi ile gıybetin ara sındaki farkı açıklamışlar ikisini bir tutan âbidlere ve ilmi kıt olan diğer kimselere reddiye vermişlerdir Kulları İçerisinde Allah tan Ancak Âlimler Korkar syf 81 136 Bu âyet ittifakla âlimlerin korkan kimseler olduğunu iki görüşten doğru olanına göre âlimlerden başkası