Ulusalcılık

Dünya tarihinin derinliklerine yolculuk yapan bu eser Rabindranath Tagore un benzersiz bakış açısıyla milliyetçiliğin farklı coğrafyalardaki yüzlerini aydınlatıyor Batı dan Japonya ya Hindistan dan eski çağların toplumlarına uzanan geniş bir yelpazede milliyetçiliğin insanlık tarihi üzerindeki etkilerini ve toplumsal dönüşümleri inceliyor Tagore kültürel ve tarihsel zenginliğiyle insanlığın karşılaştığı zorlukları ve bu zorlukların çeşitli toplumları nasıl şekillendirdiğini anlatıyor Bu eser okuyucuyu İskitlerin yaşam mücadelesinden Hindistan ın ırk sorununa kadar geniş bir tarih ve kültür panoramasına davet ediyor Tagore milliyetçiliğin sadece politik bir kavram olmadığını aynı zamanda toplumların içsel dinamiklerini ve kültürel kimliklerini de derinden etkilediğini gözler önüne seriyor Milliyetçilik okuyucusunu düşündüren sorgulatan ve tarihin tozlu sayfalarında yolculuğa çıkaran nadide bir eser

Modernleşme ve kapitalizm toplumsal yapılarda derin çatlaklar oluşturmuşlar birçok yapının radikal biçimde dönüşmesinin zeminini hazırlamışlardır Dönüşen yapılar arasında milletlerin de olduğu rahatlıkla söylenebilir Milliyetçilik şüphesiz modern bir fikirdir Ancak modern öncesi dönemde milliyetçiliğin başlangıç formları mevcuttur Sistematik bir dünya görüşü olmasa da bir duygudaşlık söz konusudur Elinizdeki kitap bir fikir ya da bir duygu olarak milliyetçiliğin temel vurguları üzerine odaklanarak kavram etrafında yürütülen tartışmaların kısa bir özetini yapıyor Kitapta Türkiye de milliyetçiliğin oluşumu gelişimi ve evrimi ele alınıyor Bu hâliyle kitap milliyetçilik hakkında bilgi sahibi olmak isteyenler için bir giriş mahiyetindedir

Milliyetçilik çalışmaları sahasının yaşayan en önemli otoritelerinden Liah Greenfeld bu abidevi eserde tarih sosyoloji edebiyat ilahiyat ve siyaset bilimi gibi disiplinleri bir araya getirerek modern dünyanın şekillenmesinde belirleyici olduğu kabul edilen beş ülkenin milliyetçilik tecrübelerini muazzam bir kurgu içinde ele alıyor İngiltere Fransa Rusya Almanya ve ABD deki modernleşme milliyetçilik ilişkisini bu ülkelerin kendi dillerinden okuyan Greenfeld ortaya modernleşmenin milletlerin oluşumunun ve milliyetçiliğin hınç ve gurur arasında salınan hikâyesini koyuyor Milliyetçilik Greenfeld in Türkçe baskı için kaleme aldığı ve milliyetçiliğin bugününe ışık tutan önsözüyle birlikte milli kimliklerin geniş bir zaman dilimindeki oluşumu ve milliyetçiliğin politik sonuçları üzerine sıradışı bir analiz ve bir başucu kitabıdır Liah Greenfeld muhteşem bir kitap yazmış Çıtayı o kadar yükselti ki artık milliyetçilik hakkında yazmak çok zor Michael Walzer Institute for Advanced Study Princeton Çok kapsamlı bilgi dolu ve aydınlatıcı bir çalışma John Gray New York Review of Books Adeta ansiklopedik bir eser Greenfeld in ortaya koyduğu emek sadece etkileyici değil aynı zamanda kahramanca Walter Laqueur The Washington Post Book World

Milliyetçilik modern çağda ortaya çıkan ve bireyin kendisini ortak bir dil tarih kültür ve siyasal kader etrafında tanımladığı bir aidiyet biçimidir Kökenleri Orta Çağ ın sonlarına kadar izlenebilse de milliyetçilik düşüncesi esas olarak 18 yüzyılın sonu ile 19 yüzyılda imparatorluk düzenlerinin çözülmesi merkezi devletlerin güçlenmesi ve modern yurttaşlık fikrinin yaygınlaşmasıyla belirginleşmiştir Fransız Devrimi sonrasında siyasal egemenliğin hanedandan millete aktarılması milliyetçiliği kültürel bir kimlik anlayışı olmaktan çıkarıp siyasal ve ideolojik bir çerçeveye taşımıştır Bu süreçte milliyetçilik hem birleştirici hem de ayrıştırıcı bir güç olarak farklı toplumlarda değişen biçimlerde tezahür etmiştir Mehmet Ali Aynî Osmanlı dan Cumhuriyet e geçiş sürecinde yetişmiş felsefe sosyoloji ve din düşüncesi alanlarında eserler vermiş bir düşünürdür Batı düşüncesini yakından takip ederken Osmanlı Türk entelektüel geleneğiyle bağını koruyan Aynî özellikle modern ideolojilerin yerel toplumsal yapılar üzerindeki etkilerini irdeleyen çalışmalarıyla dikkat çeker Akademik yaklaşımında tarihsel süreklilik ve kavramsal çözümleme ön plandadır bu yönüyle milliyetçilik gibi çok katmanlı bir olguyu zihniyet ve toplum yapısı bağlamında ele alabilmektedir Aynî nin Milliyetçilik adlı eseri milliyetçilik kavramının kökenlerini arka planını ve toplumsal yansımalarını inceleyen bir çalışmadır Eserde milliyetçilik ne salt Batı menşeli bir ithal fikir ne de yalnızca modern dönemin zorunlu bir sonucu olarak sunulur aksine farklı toplumlarda farklı koşullar altında şekillenen bir düşünce sistemi olarak değerlendirilir Kitap Osmanlı Türk düşünce dünyasında milliyetçilik tartışmalarının hangi entelektüel zeminlerde yürütüldüğünü göstermesi bakımından oldukça kıymetlidir

Bu kitap 28 Şubat sürecinden başlayarak özellikle AKP nin iktidara gelmesinin ardından orta sınıfları etkisine alan bir siyasi kültürel ideolojik değer olarak ulusalcılığın yükselişini ve tezahürlerini inceliyor Ulusalcılığın Kemalizm le daha çok parçalı nitelikteki devamlılık ilişkisine değinerek onun tarihsel köklerinden çok güncel koşullarda üretilmesine vurgu yapıyor Ulusalcılık adı verilecek yekpare ve bütünlüklü bir ideolojiden değil daha çok birleştirilmiş yamalardan söz edilebileceğine değinen kitap daha katı bir şekilde ve belli bir tutarlılık ve bütünlülük kaygısına sahip sağ ve sol kökenlerden gelmiş isimlerce oluşturulmuş ideolojik önderliğin ulusalcılığı ile takipçiler olarak tanımlanan orta sınıf kitlenin ulusalcılığı arasında bir ayrım yapıyor Ulusalcılığı hem takipçiler için bir ruh hali hem de ideolojik önderlik için bir ideoloji olarak inceleyerek bu ikisi arasındaki farklılıkları ve örtüşmeleri dikkate alıyor Çalışma aynı zamanda siyasal İslam ın yükselişine karşı laik hassasiyetin nasıl etnik milliyetçiliğe ve Batı karşıtlığına da elverdiğinin izini sürüyor Ulusalcılığın sadece siyasi bir değer olarak değil çok daha bireysel kaygı ve hassasiyetlere hitap eden bir ruh hali olarak adeta orta sınıflar arasında paylaşılan ve dayanışılan bir değer olarak nasıl yükseldiğini de saptıyor Son iki bölümünde ise ulusalcılığın Türkiye solunun söylemleriyle ilintilerine ve bir evrensel kategori olarak faşizmle ne kadar ilişkilendirilebileceğine ilişkin bazı gözlemlerde bulunuyor Doğan Gürpınar doktorasını Sabancı Üniversitesi tarih bölümünde 2010 yılında tamamladı ve yakın Türkiye tarihine ilişkin çalışmalarını sürdürüyor