Ulusalüstü İnsan Hakları Hukukunun Genel Teorisine Giriş Cilt 1 — Mehmet Semih Gemalmaz

ULUSALÜSTÜ İNSAN HAKLARI USUL HUKUKU MEVZUATI 2 KİTAP AVRUPA KONSEYİ BELGELERİ AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ KURALLARI ŞERHİ AİHS Protokol No 2 Protokol No 14 Mahkeme Kuralları AK Bakanlar Komitesi ve Parlamenterler Meclisi Kararları başlıklı bu çalışma aynı dizinin 1 Kitabı olup Birleşmiş Milletler belgelerini ve özellikle de BM insan hakları Komitelerinin Usul Kurallarını içeren çalışmanın devamıdır Elinizdeki bu çalışmayla okura ulaştırılmak istenen temel belge 2006 başı itibariyle güncelleştirilmiş şekliyle Mahkeme Kuralları yani Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Usul Kuralları dır Salt metin olarak düşündüğümüzde bile okur en son değişiklikleri de içeren Mart 2006 itibariyle yürürlükteki Mahkeme Kuralları başlıklı belgenin Türkçe çevirisine ulaşmış olmaktadır AİHM nin 1960 ların başından 2006 yılına dek geçen 46 yıllık sürede ürettiği binlerce karar hüküm bulunmaktadır İşte bu çalışmada anılan bu dönem içinde usulle Mahkemenin çalışma usulleriyle ilgili olan yüzlerce vaka metne işlenmiştir Bu Kitapta normlar ve içtihatlar bağlamında asıl olarak üzerinde durulan Mahkemeye ilişkin olanlardır Öte yandan bir bakıma normların öyküsü tarihi sayılabilecek olan değişiklikler önceki metinlerine de yer verilerek gösterilmiştir O normlarla bağlantısı ölçüsünde Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi ve Parlamenterler Meclisi tarafından Karar ve Tavsiye Kararı formunda üretilen standartlara da göndermeler yapılmıştır Anılan Karar ve Tavsiye Kararlarının tam metin Türkçe çevirileri Yazar tarafından yapılarak ilk kez kitap içinde yayınlanmıştır Mahkeme Kuralları nda ele alınan her Kural altındaki Açıklama bölümünde ayrıca çapraz göndermeler yapılmıştır Bununla kast edilen Mahkeme Kuralları ndaki bir Kuralın bir ya da birden fazda başka Kuralla olan ilişkisidir Kurallar metninde bazı hallerde açıkça bu şekilde göndermeler vardır ama bir çok keresinde bu tür bağlantıların üstü örtülüdür yani açıkça anılmaksızın ilişki söz konusudur Mahkeme Kuralları metnindeki normlar diğer taraftan da hem bölgesel hem de uluslararası düzlemde yapılaştırılmış insan hakları sözleşmeleri organlarının ilgili mevzuatıyla karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır Örneğin Ame İHS organları olan Ame İHK ve Ame İHM nin Statüleri ve Usul Kuralları Afrika İnsan ve Halkların Hakları Şartı sistemi bağlamında Komisyonun mevzuatı ya da bu Şartın bir Protokolü ile kurulan Afrika Mahkemesine ilişkin mevzuat BM düzleminde MSHS organı İHK nin İKS organı İKK nin KKAOKS organı KKAOKK nin Usul Kuralları gibi Böylece okura karşılaştırmalı inceleme ve değerlendirme yapma imkanı verilmesi hedeflenmiştir Bundan ötürü BM insan hakları sözleşmeleri organları Usul Kurallarının Açıklamalı ve İçtihatlı olarak güncelleştirilmiş yürürlükteki metinlerini okura sunan bu dizinin birinci Kitabı ile bu çalışma birbirlerini tamamlamaktadır

Bölüm 1 Birleşmiş Milletlerin Kuruluşu Ve Şart Temelli Usuller Bölüm 2 Evrensel İnsan Hakları Bildirisi Bölüm 3 İkiz Sözleşmeler Bölüm 4 Kölelik Soykırım Barış Ve Mülteciler Bölüm 5 Kadın Ve Çocuk Hakları Bölüm 6 İşkence Yasağı Bölüm 7 Uluslararası Düzlemde Diğer Hükümetler Arası Uzmanlık Örgütleri Tarafından Hazırlanan Belgelerde İnsan Hakları

ULUSALÜSTÜ İNSAN HAKLARI HUKUKUNUN GENEL TEORİSİNE GİRİŞ CİLT 2 Prof Dr Mehmet Semih GEMALMAZ İÇİNDEKİLER ULUSALÜSTÜ İNSAN HAKLARI HUKUKUNUN GENEL TEORİSİNE GİRİŞ İKİNCİ BAŞLIK İNSAN HAKLARININ BÖLGESEL DÜZLEMDE KURUMSALLAŞTIRILMASI BÖLÜM 1 AVRUPA KONSEYİ 3 I BÖLGESEL DÜZLEMDE KURUMSALLAŞMA ÇATIŞAN TEZLERDEN ULAŞILAN SONUCA 3 II AVRUPA İNSAN HAKLARI HUKUKU 8 A Avrupa Konseyi 1949 8 B Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Protokolleri 12 1 Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 1950 12 a AİHS nin Kabul Edilmesi ve Taraf Devlet Sayısındaki Artış 12 b AİHS nin Orijinal Düzenlemesinde Haklar ve Kayıtlama Rejimi 15 i AİHS nde haklar 15 ii AİHS nde hakların sınırlandırılması 21 iii AİHS nde sapma rejimi önlemleri 23 c AİHS nin Öngördüğü Denetim Sistemi 25 d Protokol No 11 ile Değişik AİHS yürürlük 1998 32 i P 11 ile gerçekleştirilen başlıca yenilikler 32 ii AİHM Usul Kuralları 33 e Protokol No 14 ile Değişik AİHS yürürlük 2010 35 i P 14 ün artalanı AİHM iş yükündeki artış 35 ii P 14 ün yürürlüğe girmesi 37 iii P 14 ile gerçekleştirilen değişiklikler 38 aa AİHM nin yapısında gerçekleştirilen değişiklikler 38 bb AİHS nin denetim sisteminde gerçekleştirilen değişiklikler 41 cc AİHM hükümlerinin icrası bağlamındaki değişiklikler 49 dd Hükümlerin icrasının ve dostane çözüm şartlarının denetimi hakkında AK BK Kuralları 2006 54 ee P 14 ile değişik AİHS ne Avrupa Birliği nin katılımı meselesi 59 f Şikâyet Başvuruları 61 i Bireysel şikâyet başvuruları 61 ii Devletler arası şikâyet başvuruları 66 iii Geçici önlem kurumunun işlevselleşmesinde gelişme 72 aa Usul Kurallarında geçici önlem normu ve evrimi 72 bb Geçici önlem uygulaması 73 cc AİHK ve AİHM nin geçici önlem uygulaması ve vakaların sınıflanması 75 dd AİHM geçici önlem kararları bağlayıcıdır 79 iv AİHM hükümlerinin icrası ve AK Bakanlar Komitesinin denetimi 82 aa AİHM hükmü sonrasında belli davaların ulusal düzeyde yeniden incelenmesi ya da görülmesine dair AK BK Kararı 2000 83 bb AİHS md 46 2 hükmünün uygulanması AK BK Kuralları 2001 84 cc Sistemik bir sorunu belirleyen hükümlere dair AK BK Kararı 2004 87 v AİHM nin Türkiye vakalarında verdiği hükümlerin icrası 87 vi AİHM önünde Türkiye istatistiki bilgi 93 g AİHM nde Görülen Davalara Katılan Kişilere İlişkin Avrupa Anlaşması 1996 98 2 AİHS nin Protokolleri 102 a AİHS Sisteminde Yeni Haklar Tanıyan Protokoller 102 i P 1 1952 102 aa P 1 in kabul edilmesi ve Türkiye nin çekinceyle onaylaması 102 bb P 1 de mülkiyet hakkı 105 ii P 4 1963 109 aa P 4 ün kabul edilmesi ve kapsamı 109 bb Türkiye nin P 4 ü onaylama kanunu çıkartıp onay belgesini depo etmemesi 110 iii P 7 1984 113 aa P 7 nin kabul edilmesi ve kapsamı 113 bb Türkiye nin P 7 yi onaylamamakta direnmesi 114 iv P 12 2000 115 aa P 12 nin kabul edilmesi ve Taraf Devletler 115 bb P 12 nin kapsamı ve karşılaştırmalı değerlendirme 116 b Ölüm Cezasının Kaldırılmasına İlişkin Protokoller ve Türk Hukukundaki Gelişmeler 120 i Avrupa Konseyi Üyesi Devletler iç hukukunda ölüm cezasının kaldırılması 120 ii Ölüm cezasının barış zamanı bakımından kaldırılmasına ilişkin P 6 1983 126 aa P 6 nın kabulü ve yürürlüğe girmesi 126 bb P 6 nın kapsamı ve MSHS P 2 ile karşılaştırma 127 iii Ölüm cezasının tümüyle ve her koşulda kaldırılmasına ilişkin P 13 2002 129 aa P 13 ün kabulü ve yürürlüğe girmesi 129 bb P 13 ün kapsamı ve değerlendirilmesi 130 iv Uluslararası terörizm karşısında Avrupa Konseyi nin ölüm cezası karşıtı siyasası 132 aa İltica hakkı ve Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi bağlamında ölüm cezası meselesi 132 bb Terörizm olgusu ve Terörizmin Önlenmesine Dair Avrupa Konseyi Sözleşmesi bağlamında ölüm cezası meselesi 136 cc AKPM nin 26 06 2007 tarih ve 1560 2007 sayılı Kararı 138 v Türk Hukuk Düzeninde ölüm cezasını kaldıran mevzuat değişiklikleri 139 aa