Uykusuz Cilt 47 — Kolektif

Onun felsefî girişimi irrasyonel görünen şeylerin mantığına derin bir bakış atmamızı sağlıyor İnsan kalbinin okyanusunda usta bir kaptan gibi yol alırken insanın özlemlerine derin bir anlayışla eğiliyor Sanatçıya mahsus yetilerdir bunlar Zaten Ernst Bloch da bir sanatçıdır büyük bir yazarın psikolojik görüşüne sahiptir Dikkate değer bir üslûbu vardır onun nesrin heybetli sıradağları arasında mevzun tepeciklere rastlanır parlak bir belâgatin çağlayanlarıyla mizahın ışıl ışıl buzullarıyla kaplıdır bu nesir Ama yolunu şaşırıp felsefeye düşmüş bir şair değildir Bloch Sanatçının tekniklerini de kullanan bir filozoftur o Eric J Hobsbawm Ernst Bloch tutkulu angaje ancak ortodoksi ve dogmatizmle her zaman kavgalı çizgisiyle Marksist hümanizmanın müstesna şahsiyetlerinden olan bir düşünür İyimserliğin filozofu İnsanın mevcut halihazır olanla yetinmeyen arzulayan düşleyen iradesine ve dönüştürücü eylemine özsel bir değer yükler Ekonomi politik nesnelciliğin otomatizmine karşı memnuniyetsizliğin isyankârlığın düşlerin ütopyanın maneviyatını öne çıkartır Başyapıtı Umut İlkesi bütün eserlerine damgasını vuran bu düşünsel emeğin en bereketli hasadıdır Umut İlkesi öte yandan medeniyet tarihinde gezerek konuşan bir kitaptır Dinler tarihinden Ortaçağ düşünce dünyasına simyadan modern bilime mimariye edebiyata görsel sanatlara modern yaşamın girdi çıktısına halk kültürlerinden popüler kültüre insana dair hiçbir şeyin yabancısı olmayan bir filozofun anlatısı

Geçtiğimiz yüzyılın en önemli özgürleşme kuramlarından birini sunan Umut İlkesi hem Frankfurt Okulu ile bağıntısında hem de Sartre ın da içinde yer aldığı Marksist Hümanizm akımı içinde tanımlanagelen ama her zaman aykırı olan bir filozofun Bloch un ana eseridir Tanrıtanımaz bir dinin içinden konuşan zamanla tarihle peygamberâne bir ilişki kuran bir umut ve gelecek felsefesini gelecek bir özgürlük krallığı düşünü sunan Bloch un ütopyasının sosyalist bir ütopya olduğunu biliyoruz Ama onun reel sosyalizm in ütopyayı gelecek kavramının dışında bırakan pozitivizminden de köklü bir şekilde ayrıldığını da biliyoruz Düşlemek umut etmek ve eylemek arasındaki bağıntıyı belirlenimci bir yapma iradesinde değil özgürleştirici bir isteme de bulduğu için Bloch tarihi insanlığın saklı düşlerinin hikâyesi olarak okur Bloch un ütopya kavramında sadece politik bir dönüştürme değiştirme arzusunu değil aynı zamanda insanın değer yaratma kapasitesini de görmesi onun gerçeklik kavramını pozitivist bir zeminde değil yani olgusallık zemininde değil hakikilik sahicilik kavramının işaret ettiği zeminde yani ahlaksal alanla ilişkisinde tanımladığının göstergesidir Sahicilik özgürlük bilincinin eylemin kılavuzu olmasında değil eylemin bizzat kendisinin bu bilinci görünür kılan şey olmasında bulunur Gelecek kategorisinin epeydir insanlığın ufkundan çıktığı insanlığın fasit bir şimdiye kapandığı zamanlarda Bloch u okumak daha iyi bir yaşam arzusunun aslında geleceğe açılan kapının kendisi olduğunu görmeyi hatırlamayı sağlayabilir Edebi hatta şiirsel kimi zaman da sırlı bir dille kelimelere dökülen bir insanlık hikâyesini tarihe tanıklığın felsefi tarzının büyük örneklerinden birini okurken bu sırlı dilin Türkçede dile gelmesinin zorluğunu aşmanın da büyüklüğü fark edilecektir Nilgün Toker