Vahdet i Vücûd un Yeniden İnşası — Berkay Kaya

Vahdet i Vücûd düşüncesi İslâm metafiziğinin en derin ve en tartışmalı öğretilerinden biridir Bu eser söz konusu öğretinin klasik yorumlarını yeniden ele almakla yetinmeyip onu yeni kavramlar ve özgün bir metafizik bakış açısı çerçevesinde yeniden inşa etmeyi amaçlamaktadır Eserin merkezinde yer alan Sübût İmkân ve Öteki Olmayan kavramları hem gerçekliğin yapısı hem Tanrı nın hakikati hem de Tanrı ile âlem arasındaki ilişki hakkında yeni bir perspektif sunmaktadır Eser klasik ontolojik şemaların sınırlarını özellikle Porphyrios Ağacı üzerinden tartışmaya açmaktadır Tanrı nın bu hiyerarşiye ait olamayacağı ve zâtların tümeller üzerinden düşünülemeyeceği gibi metafizik problemler ele alınmaktadır Bu nedenle çalışma Porphyrios Ağacı nın aslında zâtî tümeller değil varlığın mertebeleri üzerinden anlaşılması gerektiğini savunmaktadır Bu çerçevede eser Porphyrios Ağacı nda kullanılan ontolojik ayrımların Varlık Mertebeleri teorisiyle nasıl uyumlu olduğunu göstermekte ve böylece söz konusu hiyerarşinin gerçek metafizik temelinin varlığın mertebeleri olduğunu ileri sürmektedir Bu çalışma ayrıca İbnü l Arabî ve Sadreddîn Konevî çizgisindeki Ekberî mirası modern kavramsal hassasiyetlerle birlikte yeniden düşünme teşebbüsü olarak da okunabilir Özellikle Öteki Olmayan kavramı etrafında şekillenen yaklaşım Tanrı nın ötekisinin bulunmadığı fikrini merkeze almaktadır Bu teori diğer mevcûdların Tanrı nın dışında bulunmalarını imkânsız kılmaktadır Bununla birlikte bu mevcûdlar Tanrı ile özdeş de değildir Bu sebeple eser kelâmcıların Tanrı nın sıfatları hakkında kullandıkları ne ayrı ne de gayrı ifadesinin bütün mevcûdât için de geçerli olduğunu ileri sürmektedir Bu ifade ise Ekberî gelenekte merkezi bir yere sahip olan tecellî kavramının metafizik karşılığını açıklayan bir formül olarak yorumlanmaktadır Böylece bu eser Vahdet i Vücûd düşüncesini yalnızca yorumlamakla kalmayıp onu yeni kavramlar ve yeni bir metafizik perspektif içinde yeniden düşünmeye davet eden bir deneme sunmaktadır