Vak a Nüvis Es ad Efendi Tarihi Sahhaflar Şeyhi Zade Seyyid Mehmed Es ad Efendi — Ziya Yılmazer

x

Çalışmanın birinci safhasında Uşşakı zade Tarihi nin tahliline ve kaynaklarına yer verilmiştir Önce Uşşakı zade nin biyografisi yazılmış sonra Karlofça Antlaşması için Rami Mehmed Paşa nın Sulhname si ile kendisinden etkilendiği tahmin edilen Defterdar Sarı Mehmed Paşa nın Zübde i Vekayiat ı Raşid in Tarih i ve Şeyhi nin Vekayi u l Fudala sı ile olan ilişkileri incelenmiştir Ayrıca Uşşakı zade nin tarihçiliği ve üslubu hakkında bilgi verilmiş ve müellifin eserinde bizzat yaşadığı olayları müşahede ve rivayetlere dayandırması nedeniyle eserin birinci elden kaynak olduğu tesbit edilmiştir Çalışmanın ikinci safhasında ise eserin transkripsiyonu yazılıp tek nüsha olduğu için muasırı olan diğer tarih kitapları ile karşılaştırması yapılmıştır Eserin bir tarih kaynağı oluşu göz önüne alınarak filolojik hususiyetleri üzerinde durulmamıştır Metin içerisinde yer alan ayet hadis kelam ı kibar ve şiirlerin tercümeleri ve kaynaklarından bulunabilenleri dipnotlarda verilmiştir

Bu eser ilmiye mesleğinde Rumeli Kadıaskerliği ne kadar yükselen Nakîbü l eşrâflık Takvîm i Vekâyi ve Mekâtib i Umûmiyye Nâzırlığı gibi önemli ilmî ve idârî görevlerde bulunan zamanının âlim ve şâirleri arasında yer alan Sahhâflar Şeyhi zâde Seyyid Mehmed Es ad Efendi nin vak a nüvîs hüviyetiyle yazıdığı bir Osmanlı tarihidir 1821 1826 yılları arasında Osmanlı ülkesinde cereyan eden olaylardan yeniçeriliğin kaldırılışı öncesindeki olaylar ve kaldırılışı Mora daki Rum isyânının başlaması ve gelişmesi II Mahmud un ıslahât hareketlerine girişmesi öncesindeki durum İran la ilişkiler devletin o sırada problemler vb konular dönemin en önemli birkaç kaynağından biri olan bu eserde takip edilebilir Ahmed Cevdet Paşa nın yazdığı tarihin XII cildinin de en önemli kaynaklarından biri olan Es ad Efendi Tarihi nin tam metninin ortaya konulmasından sonra bir ölçüde kitabı tamamlayan ve böylece dönemi daha iyi anlamamıza yardımcı Bâhir Efendi nin Zeyl ve İlâveleriyle 1237 1241 1821 1826