XV XVI Yüzyıllarda Osmanlı Maliyesi ve Defter Sistemi — Bilgin Aydın

XIV yüzyılda Divan ı Hümayun un kuruluşuyla şekillenmeye başlayan Osmanlı bürokratik örgütlenmesi XVI yüzyılın ortalarında kesin çizgilerle birbirinden ayrılmaya başlamış ve bu ayrımın sonucunda devletin bürokratik yapısını temsil eden ve varlığını XIX yüzyıla kadar sürdürecek olan üç büyük teşekkül ortaya çıkmıştır Devlet mekanizmasının esasını oluşturan bu üç temel kuruluş zaman içerisinde Divan ı Hümayun Bab ı defteri ve Defterhane adlarıyla tanınmıştır Yapıları ve yönetim biçimleri bakımından İslam bürokrasi geleneklerinden etkilenen fakat zaman içerisinde özgün birer Osmanlı müessesesi olarak vücut bulan bu teşekküller faaliyetlerini devam ettirdikleri yüzyıllar boyunca günümüze ulaşan büyük bir arşivi miras olarak bırakmışlardır Bu çalışmada Osmanlı maliye bürokrasisinin teşekkül dönemi incelenmiş ayrıca XV ve XVI yüzyılda Bab ı Defteri kalemleri tarafından tutulmuş defterler türlerine göre yeniden sınıflandırılarak kronolojik listeleri oluşturulmuş ve defterlerin diplomatik özellikleri ve muhtevası değerlendirilmiştir

XIV yüzyılda Divan ı Hümayun un kuruluşuyla şekillenmeye başlayan Osmanlı bürokratik örgütlenmesi XVI yüzyılın ortalarında kesin çizgilerle birbirinden ayrılmaya başlamış ve bu ayrımın sonucunda devletin bürokratik yapısını temsil eden ve varlığını XIX yüzyıla kadar sürdürecek olan üç büyük teşekkül ortaya çıkmıştır Devlet mekanizmasının esasını oluşturan bu üç temel kuruluş zaman içerisinde Divan ı Hümayun Bab ı defteri ve Defterhane adlarıyla tanınmıştır Yapıları ve yönetim biçimleri bakımından İslam bürokrasi geleneklerinden etkilenen fakat zaman içerisinde özgün birer Osmanlı müessesesi olarak vücut bulan bu teşekküller faaliyetlerini devam ettirdikleri yüzyıllar boyunca günümüze ulaşan büyük bir arşivi miras olarak bırakmışlardır Bu çalışmada Osmanlı maliye bürokrasisinin teşekkül dönemi incelenmiş ayrıca XV ve XVI yüzyılda Bab ı Defteri kalemleri tarafından tutulmuş defterler türlerine göre yeniden sınıflandırılarak kronolojik listeleri oluşturulmuş ve defterlerin diplomatik özellikleri ve muhtevası değerlendirilmiştir