Yahudiler

Basel de ben Yahudi Devleti ni kurdum Eğer yüksek sesle söylersem bana bütün dünya güler Oysa belki beş fakat hiç şüphesiz ki elli yıl içinde herkes bu gerçeği görecektir Yahudi Devleti nin varlığı manevi temellere oturtulmuştur Bu devlet Yahudi halkının bu konudaki istek ve azmi ile kurulmuştur Theodor Herzl Yahudi milliyetçiliği Siyonizmin kurucusu kabul edilen Theodor Herzl ırkına vadedildiğine inandığı Filistin topraklarında bir devlet kurma düşünü Yahudi Devleti nde kaleme aldı Kuruluşunu göremediği devletin bayrağının tasarımından göçmenlerin yolculuk ön hazırlıklarına yerleşilecek toprağın ıslahına günlük çalışma saatlerinin sınırlanmasına varıncaya kadar ayrıntılı tarifleriyle rehber niteliğindeki Yahudi Devleti coşkulu bir manifesto özelliği taşıyor Yazar ve gazeteci kimliğinin yanında Yahudiler için Filistin den toprak talebiyle Sultan Abdülhamit le yaptığı görüşmelerle de tanınan Herzl in kitabını hayatı ve bahsi geçen görüşmelere ilişkin bir giriş yazısıyla birlikte sunuyoruz

Yahudi Devleti düşüncesi etrafında Yahudileri örgütleyen Theodor Herzl 26 29 Ağustos 1897 günleri arasında düzenlenen ilk siyonist kongreden sadece birkaç gün sonra 3 Eylül 1897 de günlüğüne aynen şu sözleri yazar Kim ne derse desin ben birkaç gün önce İsviçrenin Basel kentinde Yahudî devletinin temellerini attım Şu günlerde belki de tüm dünya kongreden bahisle bana gülüyor olabilir ama belki 5 yıl sonra ya da en geç 50 yıl sonra bunun gerçekleştiğine tüm dünya şahid olacaktır Evet Herzl her gün düzenli olarak tuttuğu günlüğe bu notu yazdığında sene 1897 idi İsrail devleti 1948 de kuruldu Yani 51 yıl sonra Herzl in o zamanlar için ancak ütopya olarak nitelenebilecek olan tahmininde sadece 1 yıllık bir hata payı vardı Bu büyük siyaset adamı 1987 yılı sonrasında yaşanan iki dünya savaşına karşın sadece bir yıl yanılmıştı İsrail devletinin ilk başbakanı David Grün Ben Gurion 1886 1973 da bir konuşmasında aynen şunları söyler Biz Yahudîler İsrail devletini kurmak için günde 24 saat çalıştık Müslümanlar ın bu devletimizi yıkmaları için günde 25 saat çalışmaları gerekir

Bu kitap Dr Theodor Herzl in Dünya Yahudilere karşı haykırışlarla yankılanırken bu eserde Yahudi Devleti nin kurulmasının sadece bir hayal olmadığı aksine bir zorunluluk olduğu ileri sürülmektedir İçinde yaşadığımız bu dönemde Yahudilerin karşılaştığı sefaletin ve düşmanlığın bir çözüme kavuşturulması gerektiğini savunan bu eser siyonist hareketin temellerini ve geleceğini tartışıyor Kitap hayırseverlik çizgisinde bir ütopyadan ziyade kaçınılmaz bir sonucun ve bir toplumun arzusunun sonucu olarak Yahudi Devleti nin nasıl kurulabileceğini detaylarıyla ele alıyor Bir hayali resim çizmekten ziyade yazar mevcut gerçekler ve tarihsel olaylardan yola çıkarak Yahudilerin bir devlete olan ihtiyaçlarını ve bu devletin nasıl kurulabileceğini tartışıyor Eğer bugünkü nesil bu düşünceyi tam olarak kavrayamıyorsa geleceğin nesilleri için bir rehber olarak hizmet edecektir Bir devlet isteyen Yahudiler buna sahip olacaklar ve bunu hak edeceklerdir Bu eser sadece bir kitap değil aynı zamanda bir hareket bir vizyon ve bir geleceğin tasviri olarak karşımıza çıkıyor Yahudi Devleti nin neden kaçınılmaz olduğunu anlamak ve bu vizyonun nasıl gerçeğe dönüştürülebileceğini öğrenmek için bu kitabı kaçırmayın

Dünyanın en iyi telepatı olarak kabul edilen ve İkinci Dünya Savaşı nda Stalin in neredeyse tüm kararlarında danıştığı Wolf Messing yoksul bir Musevi ailesinin çocuğu olarak 10 Eylül 1899 da Varşova da doğdu Ailesi Naziler tarafından öldürüldü Polonya 1939 yılında Naziler tarafından işgal edildiğinde Rusya ya kaçtı Polonya sınırındaki tüm Nazi kontrol noktalarından düşünce aktarımı ve telkin yeteneklerini kullanarak geçti ve Sovyetler Birliği ne sığındı Zihinsel yeteneğini ilk olarak 11 yaşında bindiği bir trende kullandı Trende biletleri kontrol eden görevliye telkin yeteneğiyle bir gazete parçasının bilet olduğuna inandırdı On altı yaşında Viyana da Albert Einstein ve Sigmund Freud ile tanıştı Onlarla telepati düşünce aktarımı ve telkin deneyleri yaptı 1927 de Hindistan da Gandhi ile düşünce aktarımı deneyi yaptı Stalin Wolf un yeteneklerini kullanarak Hitler in yenileceğini ve İkinci Dünya Savaşını SSCB nin kazanacağını öğrenmişti Askerî stratejisini Wolf un da katıldığı Kremlin deki gizli seanslarında hazırladı Bu kitap hâlen Stalin in arşivinde gizlenen kayıtlarından çıkartılarak yayımlandığında Batı da büyük yankılar uyandırdı Rusya ve Almanya nın arasında herhangi bir anlaşmazlık olmadığı iki ülkenin bir saldırmazlık antlaşması yaptığı dönemde İkinci Dünya Savaşı nın çıkacağını Avrupa nın Naziler tarafından işgal edileceğini 1945 te savaşın sona ereceğini Sovyet tanklarının Berlin sokaklarını çiğneyeceğini söylemişti II Dünya Savaşı nın ne zaman biteceğini kimsenin bilmediği günlerde savaşın 1945 Mayısında biteceğini söylemişti 1937 de Hitler Doğu ya saldırırsa ölür dedi ve Hitler kellesine 200 000 Mark ödül koydu Şimdi olağanüstü yeteneklere sahip olan Messing in ağzından muhtemelen Stalin tarafından Messing in gerçekte ne kadar hünerli olabileceğini anlamak için yaptırılan şu iki olayı dinleyelim Temiz bir kâğıt parçası ile Merkez Bankası ndan 100 000 ruble almam gerekiyordu Ama bu deneyin sonucu az kalsın trajik olacaktı Veznedara geldim ve okul defterinden kopartılmış bir sayfayı uzattım Küçük valizi açtım ve bankonun önüne koydum Yaşlı veznedar kâğıda baktı ve kasayı açtı Yüz bini rubleyi saydı Kâğıt parçasını bilet olarak görmesini sağladığım trendeki memurla yaşadığım olayın tekrarıydı benim için Sadece şu an bunu hiç zorlanmadan yapıyordum Valizi kapattım salonun ortasına çekildim Yaptığımız deneyle ilgili tutanağı imzalayacak olan şahitler yaklaştılar Bu formaliteyi hallettikten sonra aynı valizle veznedara döndüm O bana baktı ödenmiş çeklerle aynı çiviye taktığı kâğıda baktı içinden bozmadığımız para destelerinin çıkarmaya başladığım valize baktı Sonra aniden oturduğu sandalyeye yaslandı ve inlemeye başladı Kalp krizi geçiriyordu Ne mutlu ki sonra iyileşti Başka bir denemede çok sıkı korunan yüksek mevkide bulunan bir görevlinin odasına girmem gerekiyordu Tabii giriş kartı olmadan Bu denemeyi de kolayca yerine getirdim

Tarihin derinliklerinden günümüze dek varlığını sürdürmüş olan Türkiye nin çok kültürlü omurgasının bir kemiğini de oluşturan Yahudiler için 500 yıldır konuğumuzdur yakıştırması ne derece doğrudur 1492 yılında İspanya dan Osmanlı ya göç etmiş olan Sefarad Yahudileri Anadolu ya ayak bastıklarında nice dindaşlarının bu topraklarda iki bin yıllık bir süredir yaşadıklarını onlar dahi bilmiyordu Gerçek şudur ki Yahudi kavimlerinin Filistin den Anadolu topraklarına göçleri yaklaşık olarak İ Ö 6 yüzyıla kadar takip edilebilmektedir ve bu akım özellikle Kudüs ün Romalılar tarafınca yıkılmasının ardından artmıştır Yahudiler Doğu bölgelerinin yanı sıra Kapadokya ve özellikle Ege ve Batı Akdeniz kıyılarında uygarlık izleri bırakmıştır Grek ve bir Doğu Roma İmparatorluğu halkı olan Romaniot Yahudileri Efes Milet Afrodisias ve Andriake gibi pek çok Antik kentte yönetime katkı sağlayarak içe kapanmadan yerel halkla sürekli iletişim halinde yaşamışlardır Bu birlikteliğin izleri Prof İlber Ortaylı nın da altını çizdiği gibi Miletos tiyatrosu gezildiğinde Yahudi sanatseverlere ayrılmış olan kenarlarına isimleri kazınmış abonman yerlerinde dahi görülmektedir Daha görkemli Antik ören yerleri ise İzmir in batısında bulunan büyük Sardis Sinagoguyla duvarlarına kazılmış Menora yedi kollu kutsal şamdan sembolleri bulunan Efes kentidir Batı Anadolu Yahudi geçmişine yıllardır mercek tutan bu konularda uzmanlaşmış genç tarihçilerimizden Dr Siren Bora Ege de Yahudi İzleri alt başlığını taşıyan son kitabında Anadolu Yahudileri nin bu 2600 yıllık serüveninin kökenlerine eğiliyor Kutsal Topraklarda Her Şey Nasıl Başladı sorusundan hareketle Ticaret Anadolu nun Kapılarını Açtı saptamasıyla bu topraklara yöneliyor Sardis Sefarad mı savını sorguluyor ve ardından Misya Frigya İyonya Lidya Karya ve Likya uygarlıklarının otuzu aşkın Antik kentinin bir çeşit Yahudi topografyasını çiziyor Kitabın son dört bölümü Dr Bora nın birçok değerli tarihi araştırma ve bulgularının sahası olan İzmir e ayrılmış olup günümüze kadar uzanmaktadır Prof Ortaylı nın aydınlatıcı önsözünü de içeren bu göz açıcı inceleme öykü diline yakın bir yazım biçemi ile kaleme alınmış olduğundan keyif alarak okunabiliyor ve şu gerçekleri ortaya döküyor Grek ve Roma halklarıyla iç iç yaşarken ekonomik ve sosyal bunalımlar kültürel sorunlar dahası ayaklanmalar ve savaşlar ile karşı karşıya kalmış bu etnik toplum dinin birleştirici kuvvetiyle olsa gerek kimliğini zedeletmemiş korumasını bilmiş ve böylece varlığını sürdürebilmiştir Böylece Anadolu Yahudileri bu toprakların bozulmadan kalan en eski toplulukları arasında yerini almaktadır Onları bir arada tutan inançları da Anadolu da kesintisiz devam eden en eski din niteliğini kazanmıştır Bu yüzden 1492 yılında Anadolu ya gelen Yahudiler 500 yıldır konuğumuzdur saptaması iki bin yıllık önemli bir hata payı içermektedir Böylesine yaygın bir yanılgı ise Anadolu Yahudileri olgusunun tarihsel kökenlerini somut belgeler ışığında ortaya döken bu kitabın yazılmasının başlıca nedeniydi

Bu kitabın amacı Yahudiler ve çevrelerindeki uluslar arasındaki ilişkiler gibi hayati bir siyasi mesele üzerine yazılanların çoğundan daha mütevazıdır Bu kitap acil bir sorun haline gelen meseleye ayrıntılı ve pozitif bir yasal çözüm önermemekte ve tam bir çözüm iddiasında da bulunmamaktadır Bu sadece bu sorunu çözme girişiminin son zamanlarda Batı Avrupa da denenenlerden esasen farklı olan bazı genel çizgileri takip etmesi gerektiği yönünde bir öneridir Tartışmanın her iki tarafındaki şimdiki nesil yani Yahudiler ve bizler gelenekleri bir kenara bırakıp sorunu gerçeklik açısından tartışmayı ilke edinirsek kendiliğinden doğru bir çözüme yaklaşacağımızı öne sürüyorum Geçen neslin yalanlarının yerine gerçeği söylemekten başka çaremiz yok Bu nedenle bu denemenin dayandığı üç ilkeden gizliliğin sona ermesi gerektiği ilkesi bana karşılıklı tanıma ilkesinden ve hatta karşılıklı saygı ilkesinden daha önemli görünüyor Çünkü Yahudi ulusal bilinci konusunda benim yargım hatalı olabilir bunu abartıyor olabilirim ve bir tartışmanın taraflarından birinin bu tartışmanın çözümü için gereken tüm bilgiye sahip olamayacağı kesindir diğer tarafın da dinlenmesi gerekir Ancak ne benim ne de herhangi bir kişinin yargısı gerçeğin değeri ve bir yalan üzerine inşa etmeye çalışmanın nihai kötü sonuçları konusunda hatalı olamaz

Stanford J Shaw ın Türkiye Yunanistan İngiltere Amerika Birleşik Devletleri ve Fransa daki kütüphane ve arşivlerde yak laşık otuz beş yıl süren araştırmalar sonunda hazırladığı bu kitabın ilk dört bölümünde Osmanlı İmparatorluğu nun kuruluşundan dağılışına kadar Balkanlar Anadolu ve Ortadoğu da yaşamış İmparatorluk Yahudileri anlatılmakta beşinci bölümünde de Türkiye Cumhuriyeti ndeki Yahudilerin hikâyesine yer verilmektedir Kaderlerini onları yöneten Türklerin kaderleriyle birleştirmiş bazı sadık yurttaşlarımız vardır Bilhassa Yahudiler bu millete ve vatana sadakatlerini ispat ettiklerinden bugüne kadar refah ve gönenç içinde yaşamışlar bundan sonra da refah ve saadet içinde yaşamaya devam edeceklerdir Mustafa Kemal Atatürk 2 Şubat 1923 İzmir deki bir basın toplantısında

Hiçbir din Yahudilik hiçbir topluluk Yahudiler kadar tartışılmamıştır Bunun en önemli sebebi Yahudilik te din ile etnisitenin şaşırtıcı ölçüde iç içe geçmiş olmasıdır Başlangıçta tek tanrılı din adına putperestliğe karşı mücadele veren yahudiler daha sonra İbrahimi geleneği ve sahih din i temsil etme iddiasıyla Hıristiyanlık ve İslam ile karşı karşıya gelmiştir Ortaçağ boyunca şehir merkezlerinde toplanan azınlıklar şeklinde görülen yahudiler ticaret kültür bilim ve siyaset alanlarındaki etkinliklerine rağmen ve aynı zamanda buna bağlı olarak bilhassa Avrupa da sıklıkla kapalı ve nisbeten karanlık cemaatlerle ilişkilendirilip tehdit olarak algılanmıştır Çağımızda ise yahudiler özellikle siyonist düşünceyle beraber dünya siyasetinin önemli aktörlerinden biri olarak görülmektedir Dolayısıyla Yahudiliğin anlaşılması insanlık tarihinin anlaşılması bakımından da önemlidir Elinizdeki kitap Yahudiliğin oluşumunu tarihi gelişim sürecini dini kavram ve uygulamalarını diğer dinlerle ilişkilerini ve günümüzdeki durumunu ortaya koymayı amaçlamaktadır