Yeryüzü Kağanı Cengiz Han

Bu kitap Yusuf Akçura tarafından verilmiş iki konferansın metinlerinden oluşmaktadır Müverrih Léon Cahun ve Muallim Barthold a Göre Cengiz Han başlığını taşıyan ilk konferans Türk Derneği nde verilmiş ve Türk Yurdu dergisinin ilk sayısından başlayarak 11 sayı boyunca tefrika edilmiştir Bu metni takiben Ebuzziya Tevfik in Tatarları aşağılayan bir yazısına cevaben Altın Armağan adlı risâlede yer alan Türk ve Tatar Birdir Türkler Medeniyete Hizmet Etmiştir başlıklı konferans metni gelmektedir Bu iki metni tamamlayacağı düşüncesiyle Halîm Sâbît in Yeni Mecmûa da iki bölüm hâlinde neşredilmiş Şimâl Türklerinde Türkçülük Ve Tatarcılık başlıklı yazısı da kitabın sonuna eklenmiştir Türk tarihini bir bütün olarak telakki etmek bu tarihe millî ve içeriden bir bakış önermek Türkler Tatarlar ve Moğollar arasında köken birliğini vurgulamak bu köken birliğini somutlaştıran tarihî bir figür olarak Cengiz Han ı öne çıkartarak Türklerin millî idealleri ve tarihî kinlerinin en yüksek düzeyde temsilcilerinden biri mevkiine oturtmak onu milliyetçi laik ve hukuka bağlı modern bir devlet başkanı şeklinde takdim etmek nihayet bütün bu hususların sağladığı imkânlar ile tarihî bir Türk milliyetçiliği inşâ etmek gibi motifler Osmanlı tarih tasavvuruna muhalif olan Akçura nın Cengiz Han anlatısındaki temel unsurlardır ve kaynağı büyük ölçüde Cahun dur Dolayısıyla bu anlatıyı Cengiz Han ı anlamak ve öğrenmek için başvurulacak bir tarih metninden ziyâde Türk birliğini gerçekleşmesi imkânsız bir hayâl addeden bütün Osmanlı aydınlarına karşı bir cevap Türk düşünce tarihinin modern Türk tarih düşüncesinin Türk siyasî tarihinin bir belgesi gibi okumak doğru bir yol olacaktır

Ben kralların kralı büyük imparator Cengiz Han Benim yaşam öyküm küçücük bir ülkenin bir gün dünyanın en büyük imparatorluğuna dönüşebileceğini kanıtlar Benim dönemimde dünyaya gelmiş olmak kaotik bölük pörçük ve küçük hesapların çarpıştığı bir dünyada yaşamak anlamına geliyordu Bense halkıma daha fazlasını isteme hakkımız olduğunu söylemeye cüret ettim Bu dünyadan ayrılırken ardımda tarihin hiç görmediği kadar büyük bir imparatorluk miras bıraktım İnsanın hedefine ulaşması için tek yapması gereken hayal etmek ve çalışmaktır

Moğol kabilelerini bir araya getirip yarattığı imparatorlukla son büyük kabile imparatoru olarak anılan Cengiz Han Asya nın içlerinden başlayan 20 yıllık bir iktidar yürüyüşüyle Avrupa ya kadar uzanmayı bilmiş İslam coğrafyasına fetret devri yaşatmış muazzam bir coğrafya bilgisi ile donatılmış güçlü ordusu ve bu yönetime asıl gücünü veren ulak teşkilatı ile de siyasi dünyanın kaderini değiştirmiştir Tartışmasız en büyük hükümdarlardan biri olan Cengiz Han bir bakış açısına göre zalim bir imparatordan başka bir şey olmasa da bir başka bakış açısı onun yönetsel ve askeri dehasını kutsamaktadır Bu çalışmada Cengiz Han ın bir yandan siyasi ve askeri kariyerini okuyacak bir yandan iyi evlatlar yetiştirmek için türlü fikirler geliştiren hem kanının hem de ülkesinin geleceğini düşünen bir babanın kaygılarına ve çabasına tanık olacaksınız

13 yüzyılda Cengiz Han ve muhteşem ordusu Çin den Avrupa ya Orta Doğu dan Asya ya dönemin en muktedir komutanlarını bir bir dize getirdi Ancak Orta Asya nın kurak steplerinde doğan bu büyük savaşçı henüz bir delikanlı olduğu yıllarda kabilesinden sürülmüş ve kendini annesiyle birlikte verdiği bir hayatta kalma mücadelesinin ortasında buluvermişti Ülkenin iç savaşa sürüklenmiş kabilelerini bir araya getirip tüm zamanların en büyük imparatorluğunu kuran Cengiz Han ın o günlerden bütün dünyanın tanıdığı kudretli bir hükümdara dönüşümünün hikâyesini bu kitapta bulacaksınız Tarihte İz Bırakanlar dizisinde yer alan kitaplar önemli tarihî şahsiyetleri tanıtmakla kalmıyor tarihe damgalarını vurmayı başarmış bu önemli insanların hayatları ve elde ettikleri sıra dışı kazanımları da hakkıyla kavramanıza yardımcı oluyor

Cengiz Han için Avrupalılar barbar deyip geçerler İran Arap ve Osmanlı müverrihleri de bu büyük ve çok büyük hükümdar için zalim hunhar dinsiz kâfir gibi sıfatlar vermekten ve sıralamaktan geri kalmazlar Şark tarihlerinde onun klişe halini alan unvanı şudur Cengizi fitneengiz Pek açıktır ki ona Avrupalıların barbar demesi bütün Avrupa yı yenmesindendir Eğer Avrupa Cengiz Han ı yenseydi bu zaferle iftihar edilecekti ve ondan kuvvetli bir insan ve şanlı bir mağlup olarak bahis olunacaktı Yenilme acısı Avrupa yı hala kin içinde tutuyor Doğunun tarihçileri manasız bir din gayretiyle Cengiz Han a hücum ettiler büyüklüğünü inkâra yeltendiler Fakat hiçbir müverrih onu tarihten dışarı atamadı Çünkü o bizzat bir tarihti Sevenler de sevmeyenler de o tarihi okumak tanımak mecburiyetindedir

AŞAMININ TÜM YÖNLERİYLE CENGİZ HAN VE OĞULLARI Cengiz Han dünya tarihinin son büyük kabile imparatoruydu Göçebe hayatı yaşayan kabileler ile uygar dünya arasındaki 10 000 yıllık savaşın avcılarla çobanların çiftçilere karşı verdikleri mücadelenin mirasçısıydı Kardeşi Habil i öldüren Kabil in hikâyesi kadar eski bir hikâye idi Jack Weatherford Dünya tarihinde çok az lider Cengiz Han kadar farklı unvanlara sahip olmuştur Bir kısım tarihçiler tarafından barbar ve gaddar olarak anlatılan Cengiz Han diğer tarihçilerin sayfalarında cesur bir hükümdar ya da efsane bir imparator olarak geçer Şu bir gerçektir ki Cengiz Han hem oldukça gizemli bir karaktere hem de nice toprakları atlarıyla ezip geçmiş devasa bir orduya sahip olmuştur Bu ordu çoğu zaman haritaların ve nüfus hareketlerinin değişmesine hatta son yapılan araştırmalara göre geri dönüşü olmayan iklim ve çevre değişikliklerine bile sebep olmuştur Cengiz Han çocuk yaşlarından itibaren korkusuzca savaşmayı acımasız bir ortamda hırs azim ve cesaret gibi bir savaşçının olmazsa olmaz özelliklerini tüm detaylarıyla öğrenmiştir Kudreti hâlâ çözülememiş bir askeri teşkilât ile benzeri görülmemiş bir posta ağı kuracak kadar ilim ve teknik merakıyla yetişmiştir Son derece farklı âdetlere ve kanunlara sahip Moğol tarihinin bu unutulmaz ismine dair araştırmalar gün geçtikçe daha fazla popüler olmaktadır Özellikle savaş ve devlet yönetimi tarihi denince Cengiz Han dan bahsedilmemesi imkânsızdır Moğolistan daki Cengiz Han Üniversitesi nden İnsanlık Bilimi Doktorluk unvanı almış dünyaca ünlü bir araştırmacı olan Jack Weatherford bu kitabında Cengiz Han ve onun torunlarının şaşırtıcı hikâyesinin ve fetihlerinin izini sürüyor

Cengiz Han ın kurucusu olduğu Moğol Türk İmparatorluğu nun sınırları doğuda Pasifik Okyanusu ndan Orta Avrupa ya Sibirya dan Himalaya Dağları ve batıda Mısır sınırına kadar neredeyse eski dünyanın 4 5 ini oluşturuyordu Cengiz Han ın kurucusu olduğu devletin dağılmasından sonra oğulları torunları ve soyunun temsilcilerinin kurmuş oldukları siyasi teşekküller Moğol Türk İmparatorluğu nun devlet geleneğini yüzyıllarca devam ettirmişlerdir Nitekim Çin de Kubilay Han ın kurucusu olduğu Yuan Devleti batıda Batu ve takiben Berke nin kurucusu oldukları Altın Orda Hanlığı Merkezi Asya da Çağatay Hanlığı Ön Asya da İlhanlı Devleti hatta Timur İmparatorluğu ve ardılı konumundaki Babür İmparatorluğu nun devlet gelenekleri Moğol Türk İmparatorluğu ile doğrudan ilgilidir Okuyucularımıza sunmuş olduğumuz bu eser ilmî bir endişenin ürünü olması yanında geniş bir okuyucu kitlesine hitap edeceği düşüncesiyle bazı konular kısmen de olsa popüler manada kaleme alınmıştır Bu cümleden olmak üzere mevcut kaynaklar yanında yerli yabancı kalemlerden çıkmış tetkik eserler ve makalelerden de yararlanılmıştır Cengiz Han ın çeyrek asırda kurmuş olduğu dünya devletine kendi dönemi yani 13 yüzyılın penceresinden bakmaya ve haliyle anılan yüzyılın şartlarını göz önünde bulundurmaya gayret ettik Cengiz Han ve dönemini 13 yüzyılın öncesi ve sonrasında dünya tarihini ilgilendiren bazı büyük hadiseler merkezli mukayeseler yapma ihtiyacı duyduk Cengiz Han ın doğduğu coğrafya ailesi kabilesi ve haliyle yetişme şartları üzerinde durduk Bilhassa Cengiz Han ın insanî değerlere farklı inançlara ve yönetimde liyakat ve sadakat gibi kavramlara bakışına dair bilgilere ağırlık vermeye çalıştık Zira Cengiz Han ın gerek devletinin kuruluş gerekse yükselme dönemlerindeki uygulamaları dünya tarihinde derin izler bırakmıştır Bu yönüyle günümüzde çağdaş ülkelerce uygulanmakta olduğu bilinen liyakat sadakat müşavirlik vb özellikleri yönüyle günümüze ışık tutabileceğini düşündüğümüz bazı tespitlere yer vermeye gayret ettik

Bu kitapta XIII yy da ortaya çıkarak birçok devletin ve milliyetin kaderini etkilemiş tarihin seyrini değiştirmiş olan Cengiz Han ve devletinin hakkında yazılmış birçok eserin aksine ilmî ve akıcı bir üslûba rastlanmaktadır Cengiz Han ın devleti ve haleflerinin kurdukları devletlere dair önemli bilgiler bulunmaktadır Cengiz in hayatının ayrıntılı bir şekilde ele alınmasının yanında hangi millete mensup olduğundan Moğol kavramının irdelenmesine Asya coğrafyasında yaşayan unsurların kimler olduğu ve kısmi özelliklerinden Cengiz Han merkezinde gerçekleşen hadiselere dair muhtelif birçok konu ele alınmıştır Moğol kavramının geçmişten günümüze kafa karışıklığına sebep olması ve Moğol etnogenezinin incelenmesi konusunda da ilmî kaynaklar kullanılarak Moğolların Türklüğü ve Cengiz in mensûbiyeti konusunda bize yorum yapma fırsatı verilmektedir Cengiz Han Türk müydü Moğollar kimlerdir Moğolların devlet yönetimi ve Türklerle benzer özellikleri var mıdır Cengiz hanedanı kimlerden oluşuyordu Birçok soru ilmi kaideler içinde okuyuculara cevap vermeye açık beklemekte ve tüm tarih sevdalılarına akıcı bir dille Moğol tarihi hakkında bilinmesi gerekenleri aktarmak amaç edinilmektedir

Cengiz Han hiç kuşkusuz tarihin gördüğü en büyük fatihti İmparatorluğu en parlak döneminde Pasifik Okyanusu ndan Orta Avrupa ya kadar uzanıyor Çin Rusya ve Ortadoğu bu imparatorluğun toprakları arasında yer alıyordu Orta Asya steplerinden çıkan bu göçebe komutan nasıl olmuş da böylesine muazzam bir güce erişmiş askeri başarıları ve fetihleriyle Büyük İskender Iulius Caesar ve Napoléon Bonaparte gibi isimleri bile gölgede bırakmıştı Kimileri tarafından Rönesans ın yolunu hazırlamıştır diye övülen kimileri tarafından ise geçtiği topraklarda taş üstünde taş bırakmayan kanlı bir katil olmakla suçlanan Cengiz Han gerçekte kimdi Asıl adı Temuçin olan bu büyük liderin başarılarının öyküsü aslında Moğol halkının öyküsüydü Gevşek bir şekilde bir araya gelmiş ama en küçük kıvılcımla kavgaya tutuşmaya hazır göçebe kabilelerden oluşan hayvancılıkla uğraşan et yiyip kımız içen ve at sırtında savaşma konusunda benzersiz bir hüner sergileyen bir halktı söz konusu olan Son derece kurnaz ve çok yönlü bir strateji ustası olan Cengiz Han ın önderliğinde birleştiklerinde gözlerine kestirdikleri yerleşik toplumların hepsine diz çöktürmeyi bildiler Soluk kesici muharebe anlatılarını zengin bir kültürel arka plan tasviriyle birleştiren Frank McLynn Moğolların dünyasını bütün renkleriyle gözümüzde canlandırırken Temuçin in toplum dışına itilmiş bir çocukluktan Cengiz Han olmaya nasıl tırmandığını insanlık tarihindeki en büyük fetihlerin öyküsüyle bir arada anlatıyor Frank McLynn özellikle biyografi ve askeri tarih alanlarındaki eserleriyle tanınmış bir tarihçidir

Cengiz Han hiç kuşkusuz tarihin gördüğü en büyük fatihti İmparatorluğu en parlak döneminde Pasifik Okyanusu ndan Orta Avrupa ya kadar uzanıyor Çin Rusya ve Ortadoğu bu imparatorluğun toprakları arasında yer alıyordu Orta Asya steplerinden çıkan bu göçebe komutan nasıl olmuş da böylesine muazzam bir güce erişmiş askeri başarıları ve fetihleriyle Büyük İskender Iulius Caesar ve Napoléon Bonaparte gibi isimleri bile gölgede bırakmıştı Kimileri tarafından Rönesans ın yolunu hazırlamıştır diye övülen kimileri tarafından ise geçtiği topraklarda taş üstünde taş bırakmayan kanlı bir katil olmakla suçlanan Cengiz Han gerçekte kimdi Asıl adı Temuçin olan bu büyük liderin başarılarının öyküsü aslında Moğol halkının öyküsüydü Gevşek bir şekilde bir araya gelmiş ama en küçük kıvılcımla kavgaya tutuşmaya hazır göçebe kabilelerden oluşan hayvancılıkla uğraşan et yiyip kımız içen ve at sırtında savaşma konusunda benzersiz bir hüner sergileyen bir halktı söz konusu olan Son derece kurnaz ve çok yönlü bir strateji ustası olan Cengiz Han ın önderliğinde birleştiklerinde gözlerine kestirdikleri yerleşik toplumların hepsine diz çöktürmeyi bildiler Soluk kesici muharebe anlatılarını zengin bir kültürel arka plan tasviriyle birleştiren Frank McLynn Moğolların dünyasını bütün renkleriyle gözümüzde canlandırırken Temuçin in toplum dışına itilmiş bir çocukluktan Cengiz Han olmaya nasıl tırmandığını insanlık tarihindeki en büyük fetihlerin öyküsüyle bir arada anlatıyor Frank McLynn özellikle biyografi ve askeri tarih alanlarındaki eserleriyle tanınmış bir tarihçidir